Trong loạt bài viết trước về chủ đề đường sắt, ban biên tập technologyMAG đã chia sẻ các bài viết về hệ thống đường sắt tại một số quốc gia phát triển như Pháp, Đức, Nhật Bản, Thụy Sĩ… Trong bài viết lần này, ban biên tập technologyMAG chia sẻ video của Railways Explained, giới thiệu một số thông tin về hệ thống đường sắt tại Áo, quốc gia nổi tiếng với các công trình mang phong cách Baroque và Habsburg, các di sản âm nhạc cổ điển và hệ thống giao thông đường sắt hiệu quả hàng đầu tại châu Âu.

Đường sắt Áo là một trong những hệ thống đường sắt hàng đầu châu Âu, đặc biệt nổi bật về chất lượng dịch vụ và hiệu quả hoạt động. Một số thống kê cho thấy Áo chỉ xếp sau Thụy Sĩ về khoảng cách trung bình mà mỗi người dân di chuyển bằng tàu hỏa.

Giai đoạn đầu và quá trình quốc hữu hóa – tư nhân hóa
Tuyến đường sắt đầu tiên tại Áo là tuyến xe ngựa kéo Linz – Budweis, do nhà đầu tư tư nhân von Gerstner xây dựng. Năm năm sau, tuyến Floridsdorf – Deutsch-Wagram ra đời với các thông số kỹ thuật đủ điều kiện cho việc vận hành tàu hơi nước, trở thành tuyến đường sắt hơi nước đầu tiên tại Áo.

Năm 1841, chính phủ Áo bắt đầu đảm nhiệm phần lớn công tác xây dựng đường sắt. Một năm sau, Cục Tổng giám đốc đường sắt Nhà nước (General Directorate of State Railways) được thành lập. Tuy nhiên, đến năm 1854, do thiếu hụt tài chính, chính phủ phải chuyển giao quyền xây dựng cho các công ty tư nhân thông qua Luật nhượng quyền đường sắt (Railway Concession Act). Đến năm 1873, nhà nước tiếp quản lại hoạt động xây dựng, mở rộng mạng lưới và bắt đầu quốc hữu hóa các tuyến đường sắt chính ở phía bắc, trong khi khu vực phía nam vẫn thuộc sở hữu tư nhân đến năm 1923.

Hệ quả từ chiến tranh và hình thành Bundesbahnen Österreich
Sau thế chiến thứ nhất và theo điều kiện hòa bình năm 1919, Áo mất phần lớn mạng lưới đường sắt vào tay các quốc gia mới như Tiệp Khắc, Vương quốc Serb–Croat–Slovene và Ba Lan.

Từ năm 1923, ngành đường sắt nhà nước được tổ chức như một thực thể kinh tế riêng biệt mang tên Bundesbahnen Österreich (Đường sắt liên bang Áo). Do khi đó ký hiệu BB đã được một công ty khác sử dụng, nên tên công ty phải được viết đầy đủ trên các toa xe.

Thời kỳ Đức Quốc xã và hậu chiến
Sau sự kiện Anschluss (sáp nhập vào Đức Quốc xã) năm 1938, Bundesbahnen Österreich bị sáp nhập vào Deutsche Reichsbahn. Trong giai đoạn này, đường sắt trở thành xương sống cho các hoạt động hậu cần phục vụ chính sách.

Đến tháng 4 năm 1945, khoảng 40% mạng lưới đường sắt Áo bị phá hủy trong cuộc chiến giải phóng. Ngay sau đó, công cuộc tái thiết bắt đầu. Năm 1947, Bundesbahnen Österreich được tái lập với tên gọi Österreichische Bundesbahnen (ÖBB), chính thức lấy lại được ký hiệu BB nhờ công ty Thụy Sĩ trước đó không còn sử dụng nữa.

Suy giảm, tái cơ cấu và hiện đại hóa
Từ thập niên 1960, sự phát triển kinh tế kéo theo sự gia tăng việc sử dụng ô tô, khiến vai trò của đường sắt suy giảm đáng kể. Người dân không sử dụng tàu thường chỉ trích trợ cấp cho đường sắt là “thâm hụt không cần thiết”.

Năm 1991, ÖBB giới thiệu lịch trình quốc gia đầu tiên – NAT’91 – với các tuyến tàu tốc độ cao chạy hàng giờ ở hướng Tây và Nam, cùng với tuyến chạy hai giờ một chuyến ở các tuyến chính khác.

Để phù hợp với chính sách của EU, năm 2004 ÖBB tái cấu trúc thành mô hình tập đoàn với công ty mẹ ÖBB-Holding AG sở hữu 100% cổ phần trong các công ty con như ÖBB-Personenverkehr AG (vận tải hành khách), Rail Cargo Austria AG (vận tải hàng hóa) và ÖBB-Infrastruktur AG (hạ tầng đường sắt).

Cấu trúc tổ chức và các công ty thành viên
ÖBB-Holding AG đảm nhiệm chiến lược tổng thể, giám sát sử dụng ngân sách công và điều phối các công ty con. Các đơn vị như ÖBB-Business Competence Center GmbH cung cấp dịch vụ nội bộ (CNTT, nhân sự, mua sắm…), ÖBB-Werbung GmbH phụ trách truyền thông, và ÖBB-Finanzierungsservice GmbH quản lý tài chính trong tập đoàn.

ÖBB-Personenverkehr AG, cùng công ty con Österreichische Postbus, cung cấp dịch vụ vận tải hành khách đường sắt và xe buýt – trong đó Postbus là hãng xe buýt lớn nhất cả nước.

Rail Cargo Austria AG hoạt động dưới thương hiệu Rail Cargo Group tại 17 quốc gia châu Âu, vận hành vận chuyển tại 12 quốc gia. Hai công ty con là ÖBB-Produktion và ÖBB-Technische Services đảm nhiệm kéo tàu và bảo trì phương tiện.

ÖBB-Infrastruktur AG quản lý 1.048 nhà ga và toàn bộ hạ tầng phục vụ không chỉ các công ty thuộc tập đoàn mà cả các công ty đường sắt ngoài tập đoàn.

Ngoài ra, ÖBB sở hữu cổ phần tại 55 công ty tại 17 quốc gia.

Hiệu quả hoạt động và mức độ sử dụng
Với dân số khoảng 9 triệu người, theo khảo sát Eurobarometer của Ủy ban châu Âu, người dùng tàu tại Áo thuộc nhóm hài lòng nhất châu Âu. Năm 2021, hệ thống ÖBB vận chuyển hơn 190 triệu hành khách và 100 triệu tấn hàng hóa, thực hiện 157 triệu km-tàu, tương đương 3.900 vòng quanh Trái đất.

Năm 2019, bình quân một người dân Áo di chuyển 1.507 km bằng tàu hỏa, chỉ sau Thụy Sĩ (2.526 km).

Năm 2018, ÖBB phục vụ 261,4 triệu lượt hành khách đi bằng tàu, đạt kỷ lục lịch sử. Giao thông địa phương chiếm 224,5 triệu lượt, đường dài là 36,9 triệu (25,5 triệu nội địa và 11,4 triệu quốc tế), tổng cộng 11,5 tỷ km-hành khách.

Tỷ lệ đúng giờ đạt 96,3% cho tuyến địa phương và 86,8% cho tuyến đường dài (theo chuẩn sai lệch 5 phút).

Vận tải hàng hóa và quy mô hoạt động
Năm 2018, ÖBB vận chuyển khoảng 115 triệu tấn hàng hóa với gần 38 tỷ tấn-km. Rail Cargo Group vận hành khoảng 512.000 chuyến tàu/năm – tương đương 1.400 chuyến/ngày hoặc 1 chuyến/phút.

Tổng cộng có hơn 6.500 chuyến tàu/ngày hoạt động trên mạng lưới đường sắt Áo, bao gồm cả tàu của các doanh nghiệp ngoài tập đoàn. Nhà ga trung tâm Vienna là nơi bận rộn nhất, phục vụ hơn 120.000 lượt khách và hơn 1.000 chuyến tàu/ngày.

Nhân lực và trung tâm đào tạo
Với hơn 40.000 nhân viên, ÖBB là một trong những nhà tuyển dụng lớn nhất nước. Để chuẩn bị cho làn sóng nghỉ hưu của khoảng một nửa lực lượng hiện tại, tập đoàn đã đầu tư 75 triệu euro xây dựng trung tâm đào tạo nghề đường sắt quốc gia tại St. Pölten.

Trung tâm này sẽ đào tạo các vị trí chuyên biệt như điều độ viên, người chuyển ray, lái tàu và trưởng toa.

Cam kết môi trường và năng lượng tái tạo
Ngày càng có nhiều sự chú ý dành cho bảo vệ khí hậu, và ÖBB được xem là một trong những hệ thống “xanh” nhất. Hơn 90% tàu khách tại Áo vận hành bằng điện, và từ giữa năm 2018, nguồn điện này hoàn toàn là năng lượng tái tạo.

Từ giữa năm 2019, toàn bộ cơ sở vận hành cũng sử dụng điện tái tạo – 95% từ thủy điện, 5% từ các nguồn tái tạo khác. Hiện tại, ÖBB tự sở hữu 9 nhà máy thủy điện và đang xây thêm 2 nhà máy nữa, cùng một nhà máy điện gió tại Höflein (công suất tối đa 3 MW).

Kết luận
Với mạng lưới rộng khắp, tỷ lệ điện khí hóa cao, dịch vụ vận tải hành khách – hàng hóa đáng tin cậy, cùng mô hình quản trị hợp lý theo cơ cấu tập đoàn, hệ thống đường sắt Áo đã và đang giữ vững vị thế là một trong những hệ thống đường sắt hàng đầu châu Âu. Không chỉ là xương sống giao thông quốc nội, đường sắt Áo còn là cầu nối quan trọng trong chuỗi logistics xuyên biên giới. Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững đang trở thành ưu tiên toàn cầu, sự đầu tư mạnh mẽ vào nguồn điện tái tạo và đào tạo nhân lực thế hệ mới của ÖBB chính là nền tảng vững chắc cho tương lai ngành đường sắt nước này.

Để xem các tin bài khác về “Đường sắt”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: Railway Explained