NA UY – Tàu không người lái có khả năng tự điều hướng (navigate) (*) và tự động thông báo cho người vận hành khi cần hỗ trợ từ các kỹ thuật viên điều hướng trên bờ. Tuy nhiên, những tàu không người lái cần có một khung pháp lý quốc tế đạt chuẩn. Hiện tại, phiên bản khung pháp lý đầu tiên đã được thông qua, phần lớn nhờ vào kết quả nghiên cứu từ Na Uy.
(*) Navigate: là khả năng tàu tự di chuyển, tránh va chạm và đi đúng tuyến đường mà không cần con người trực tiếp lái tàu.

Ông Håvard Nordahl, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại công ty Sintef Ocean chia sẻ: “Đây chính là tương lai của ngành vận tải biển tối ưu hiệu suất, và ngành công nghiệp hàng hải đã tiến một bước dài tới gần hơn việc triển khai thực tế giải pháp này”.

Nhưng bản chất của công nghệ này là gì? Hãy hình dung việc đặt mua một mặt hàng. Hàng hóa được đóng vào container và bốc lên tàu cùng nhiều container khác. Ngày nay, các tàu chở hàng kích thước lớn thường yêu cầu một đội gồm nhiều thủy thủ trên tàu. Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra nếu tàu đó được điều khiển từ xa, và gần như không cần thủy thủ đoàn trên tàu?

Giải pháp tiên phong đầu tiên trên thế giới
Công nghệ tàu tự hành hiện tại đã cho phép vận hành từ xa các tàu không người lái. Điều này mở ra khả năng thay thế các tàu dịch vụ ngoài khơi kích thước lớn bằng các mẫu tàu tự hành nhỏ gọn hơn, như Reach Remote 1, mẫu tàu không người lái dài 24m đầu tiên trên thế giới, được thiết kế chuyên dụng cho nhiệm vụ khảo sát và kiểm tra đáy biển.

Việc ứng dụng mẫu tàu này giúp giảm đến 90% lượng khí thải và giảm 75% nhu cầu nhân lực. Tuy nhiên, đối với tàu vận tải hàng hóa, chỉ riêng việc điều khiển từ xa sẽ chưa thể đem lại lợi ích môi trường tương tự.

Tàu điện Marit được thiết kế để tự vượt vịnh Oslofjord (ở đông nam Na Uy) mà không cần thủy thủ đoàn trên tàu. Hiện tại, tàu vẫn duy trì hai nhân sự túc trực trong lúc chờ cấp phép chính thức. Đội ngũ này có thể tiếp quản quyền điều khiển khi cần thiết.

Chuyên gia nghiên cứu từ công ty Sintef nhấn mạnh: “Điều quan trọng là cần nâng cao tính độc lập của tàu, sao cho một thủy thủ đoàn trên bờ có thể giám sát đồng thời nhiều tàu cùng một lúc”.

Tăng cường đội ngũ nhân sự điều khiển tàu từ đất liền
Chi phí vận hành tăng cao cùng tình trạng thiếu hụt nhân sự hàng hải có trình độ đang là những vấn đề mà ngành hàng hải đang đối mặt. Đó là lý do công nghệ tàu tự hành liên tục được nghiên cứu và phát triển trong nhiều năm qua thông qua các dự án như Autoship và Ocean. Việc chuyển lực lượng nhân sự vận hành làm việc trên bờ mang lại nhiều ưu thế rõ rệt:
– Tối ưu kích thước tàu: tàu nhỏ hơn đồng nghĩa với mức tiêu thụ năng lượng thấp hơn và lượng khí thải giảm.
– Tối ưu nhân lực: một đội trực buồng lái trên bờ có thể quản lý nhiều tàu, giúp giảm chi phí và giải quyết vấn đề thiếu hụt nhân sự.
– Cải thiện điều kiện sống: thủy thủ có lịch làm việc và sinh hoạt cân bằng hơn với gia đình, tăng độ hấp dẫn của nghề và thu hút lực lượng lao động mới.

Đây là tín hiệu tích cực cho một ngành công nghiệp đang giải quyết vấn đề về nhân sự. Vào năm 2021, thông báo về lực lượng lao động hàng hải của hội đồng hàng hải quốc tế và Baltic (BIMCO) và cơ quan hàng hải quốc tế (ICS) từng dự báo mức thiếu hụt khoảng 89.000 sĩ quan hàng hải vào năm 2026.

Ông Nordahl nói rằng: “Khi ngày càng nhiều sĩ quan làm việc trên đất liền, nguồn tuyển dụng sẽ rộng mở hơn. Như người đi xe lăn không thể làm việc trực tiếp trên tàu, nhưng họ có thể đảm nhiệm công việc tại một ‘buồng lái trên bờ'”.

Phát triển hệ thống quản lý hạm đội
Trong dự án Seamless, mục tiêu trọng tâm là xây dựng các giải pháp luồng thông tin hiệu quả giữa tàu và đội ngũ vận hành trên bờ. Trong điều kiện vận hành bình thường, màn hình của kíp trực chỉ hiển thị các thông số thiết yếu nhất, giúp họ giám sát đồng thời nhiều tàu. Khi một tàu gặp sự cố hoặc diễn biến bất thường, hệ thống sẽ ngay lập tức phát cảnh báo.

Ông Morten Ingebretsen từ tập đoàn Kongsberg Maritime giải thích: “Giao diện màn hình lúc đó sẽ tự động cấu hình lại để cung cấp góc nhìn toàn diện tương tự như hệ thống giám sát đang áp dụng cho tàu không người lái Reach Remote 1”.

Trường hợp nhiều tàu gặp sự cố cùng một lúc, quyền điều khiển sẽ được chuyển giao sang cho một đội ngũ vận hành từ xa khác. Trong những tình huống phức tạp này, năng lực đánh giá của con người vẫn giữ vai trò quyết định.

Vấn đề nảy sinh từ khâu phê duyệt pháp lý
Chuyển đổi từ hàng hải truyền thống sang hàng hải không người lái là lộ trình phức tạp. Vì vậy, công ty Sintef đã tập trung nghiên cứu đóng góp ý kiến cho việc xây dựng khung pháp lý mới dành cho tàu tự hành.

Ông Nordahl nói tiếp: “Vấn đề đặt ra do cả công nghệ lẫn quy định pháp lý đều còn sơ khai và chưa có tiền lệ. Do đó, công ty Sintef đã thu nhận được rất nhiều bài học thực tế qua các cuộc phỏng vấn và làm việc cùng cục hàng hải Na Uy, công ty đăng kiểm DNV, công ty Massterly, công ty ASKO Maritime, công ty Reach Subsea và tập đoàn Kongsberg Maritime”.

Dự án đã giúp các bên hợp tác đạt được bước tiến lớn. Hiện nay, đã có ba tàu vận hành thực tế mà không cần kỹ sư trưởng trên tàu. Thay vào đó, kỹ sư trưởng ngồi tại trung tâm vận hành từ xa để giám sát cả ba tàu.

Mục tiêu tiếp theo là xin cấp phép đưa sĩ quan điều hướng lên bờ, và sau đó là thuyền trưởng. Khi đó, cả ba tàu sẽ chính thức vận hành dưới cơ chế quản lý hạm đội tự hành.

Ông Nordahl khẳng định: “Nhiệm vụ của tổ chức hàng hải quốc tế (IMO) thông qua khung pháp lý tự nguyện dành cho tàu tự hành là một bước tiến đặc biệt quan trọng. Giai đoạn kế tiếp là tích lũy kinh nghiệm thực tế dựa trên khung này, trước khi nó chính thức trở thành quy định bắt buộc toàn cầu trong vài năm tới. Dù chưa đến đích, nhưng đây là một cột mốc lớn và công ty Sintef vẫn đang tích cực đóng góp vào quá trình hoàn thiện quy chuẩn cũng như phương pháp phê duyệt”.

Kiểm chứng hiệu quả thực tế
Dự án Seamless đã thử nghiệm thành công khả năng quản lý đồng thời nhiều tàu trong cùng một lúc dưới điều kiện vận hành thực tế tại vịnh Oslofjord. Thử nghiệm diễn ra vào cuối tháng 5/2026 và được báo cáo vào đầu tháng 6/2026, đóng vai trò quan trọng trong việc chứng minh tính khả thi của giải pháp với khách hàng và các cơ quan quản lý.

Ông Ingebretsen từ tập đoàn Kongsberg Maritime nhận định: “Việc tận mắt chứng kiến công nghệ vận hành trên thực tế luôn có giá trị thuyết phục hơn so với số liệu trên giấy”.

Công ty Sintef đóng vai trò là đơn vị điều phối kỹ thuật, lập kế hoạch và kết nối các công đoạn phát triển dẫn đến buổi diễn tập thực tế này.

Ông Nordahl chia sẻ: “Khối lượng công việc đằng sau buổi thử nghiệm yêu cầu nhiều năm chuẩn bị cùng sự hợp tác chặt chẽ từ nhiều đối tác”.

Như vậy, khi một người đặt mua một món hàng trong tương lai, có thể nó sẽ được vận chuyển bởi một tàu tự hành vượt đại dương và giao đến tận tay khách hàng dù ở bất kỳ nơi nào trên thế giới.

Để xem các tin bài khác về “Tàu không người lái”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: Maritime Executive