MỸ – Trong một thời gian dài, hoạt động hàng hải truyền thống được thực hiện từ những cuốn nhật ký, các cuộc điện thoại cho đến việc nhập liệu thủ công, những phương thức vốn dùng để điều phối một trong những hệ thống phức tạp nhất trên thế giới. Tuy nhiên, kỹ thuật đó đang dần khép lại. Ngày nay, phần mềm đang đóng vai trò tương tự như thép và nhiên liệu trước đây, trở thành động lực thúc đẩy quy mô thương mại toàn cầu.
Ông Yurii Biryukov là chuyên gia điều hành cấp cao về phần mềm và triển khai dự án, chuyên sâu trong lĩnh vực công nghệ hàng hải và doanh nghiệp. Với hơn 13 năm kinh nghiệm dẫn dắt các đội ngũ phát triển quốc tế, ông đã trực tiếp giám sát việc triển khai quy mô toàn cầu các hệ thống doanh nghiệp và những ứng dụng quản lý thuyền viên thế hệ mới. Trọng tâm công việc của ông là hỗ trợ các công ty vận tải hàng hải và du thuyền tinh gọn công tác tuân thủ, quản lý bảng lương và vận hành nhân sự thông qua các giải pháp kỹ thuật số sáng tạo và bền vững.
Từng có kinh nghiệm làm việc chặt chẽ với các hệ thống nhân sự và tuân thủ hàng hải (compliance system) quy mô lớn, ông Biryukov nhận thấy số hóa giờ đây không còn là câu chuyện về sự tiện lợi đơn thuần. Sự chuyển dịch từ quy trình làm việc thủ công, rời rạc sang các vận hành tích hợp, dựa trên dữ liệu đang tái định nghĩa cách các đội tàu quản lý con người, bảng lương và an toàn trong thời gian thực.
Trọng tâm nhân văn của công nghệ hàng hải Thị trường số hóa hàng hải toàn cầu, với giá trị khoảng 176 tỷ USD vào năm 2023, được dự báo sẽ đạt 361 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng hàng năm trên 10%. Sự tăng tốc này không xuất phát từ những lời quảng cáo; nó được thúc đẩy bởi những áp lực thực tế từ thế giới, các yêu cầu khắt khe về quy định, tình trạng thiếu hụt lao động và sự chuyển mình của ngành hướng tới việc ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Nằm tại trung tâm của cuộc chuyển đổi số này chính là đội ngũ thuyền viên đa quốc gia, những người trực tiếp vận hành guồng quay thương mại toàn cầu. Quản lý lực lượng này luôn là một trong những nhiệm vụ phức tạp nhất của ngành. Về bản chất, mỗi tàu là một thực thể pháp lý di động, hoạt động xuyên biên giới với các chế độ thuế và luật lao động khác biệt.
Các hệ thống phần mềm mới đã bắt kịp với sự phức tạp đó. Những bộ máy quản lý lương và tuân thủ tự động hiện có thể xử lý các nghiệp vụ đa tiền tệ, đa quyền hạn một cách chính xác, giúp giảm thiểu sai sót của con người và các rủi ro pháp lý. Đối với các chủ tàu, những công cụ này không chỉ đơn thuần là đơn giản hóa công tác kế toán; chúng còn xây dựng niềm tin và sự minh bạch trong toàn bộ đội tàu.
Điểm đổi mới then chốt hiện nay nằm ở việc chuyển hóa các công ước lao động hàng hải phức tạp thành các thuật toán tuân thủ linh hoạt. Tại đó, các quy tắc được thực thi tự động thông qua quá trình xác thực dữ liệu, thay vì chỉ kiểm tra sau khi sự việc thực hiện (post-facto). Điều này đang biến lĩnh vực nhân sự hàng hải thành một không gian nơi trí tuệ phần mềm (software intelligence) (*) hỗ trợ và hoàn thiện các quyết định của con người. (*) Software intelligence: là khả năng phân tích, thấu hiểu và kiểm soát các hệ thống phần mềm phức tạp thông qua việc khai thác dữ liệu từ chính mã nguồn (source code) và quá trình vận hành của chúng.
Từ hồ sơ giấy đến dự báo: cuộc cách mạng về tính tuân thủ Việc tuân thủ quy định và phúc lợi của thuyền viên đã trở thành những lĩnh vực trọng yếu được cả các cơ quan quản lý và đơn vị vận hành đặc biệt quan tâm. Các công ước lao động hàng hải yêu cầu việc theo dõi giờ làm việc, thời gian nghỉ ngơi, các chứng chỉ chuyên môn và đào tạo an toàn. Trong nhiều năm, công tác này vốn được thực hiện thủ công, thường dựa trên các hệ thống hồ sơ giấy tờ dễ phát sinh sai sót.
Ngày nay, các nền tảng hiện đại như DNV ShipManager Crewing, Compas (OneOcean), Mintra OCS HR cùng các hệ thống quản lý thuyền viên khác đang hỗ trợ các quy trình tuân thủ ngày càng tự động hóa. Nếu một chứng chỉ sắp hết hạn hoặc các quy định về giờ nghỉ ngơi của nhân viên có nguy cơ bị vi phạm, nhiều hệ thống có thể cung cấp cảnh báo theo thời gian thực cho cả đội ngũ thuyền viên trên tàu lẫn bộ phận quản lý trên bờ.
Khả năng giám sát chủ động này giúp giảm thiểu các hành vi vi phạm, đồng thời cải thiện cả mức độ an toàn lẫn tinh thần làm việc. Điều này biến việc tuân thủ từ một gánh nặng mang tính đối phó thụ động trở thành một hệ thống trách nhiệm có khả năng dự báo cao hơn.
Các hệ thống quản lý thuyền viên hiện đại ngày nay vận hành dựa trên kiến trúc hướng sự kiện (event-driven architecture) (*). Mỗi thay đổi, từ việc cập nhật chứng chỉ cho đến nhật ký giờ nghỉ ngơi, đều kích hoạt các quy trình xác thực và cơ chế cảnh báo cho cả đội ngũ trên tàu lẫn trên bờ. Những hệ thống này có thể hỗ trợ nhận diện các rủi ro tuân thủ tiềm ẩn trước nhiều giờ hoặc nhiều ngày, cho phép các nhà quản lý đội tàu thực hiện biện pháp khắc phục từ sớm, trước khi các sai sót đạt đến mức độ phải kiểm soát chuyên sâu. (*) Event-driven architectures (EDA): là một mô hình thiết kế phần mềm mà trong đó các hành động (như gửi thông báo, cập nhật dữ liệu) được kích hoạt ngay lập tức khi có một “sự kiện” cụ thể xảy ra.
Vấn đề về khả năng kết nối Chuyển đổi số trong ngành hàng hải mang những đặc thù khó khăn riêng biệt bởi tàu thuyền thường xuyên hoạt động trong điều kiện internet không ổn định. Kiến trúc nền tảng không thể mặc định việc luôn có quyền truy cập hệ thống đám mây liên tục. Khả năng kết nối trên biển vẫn là một trong những bài toán kỹ thuật phức tạp nhất của ngành công nghệ thông tin hàng hải. Do các tàu thường hoạt động với băng thông vệ tinh hạn chế, các hệ thống trọng yếu về nhân sự, bảng lương và an toàn phải duy trì được chức năng vận hành ngay cả khi ngoại tuyến.
Để giải quyết vấn đề này, các nền tảng hàng hải hiện đại sử dụng thiết kế hybrid (hybrid design): một cơ sở dữ liệu trên tàu để ghi lại các giao dịch tại chỗ, một dịch vụ sao chép để xếp hàng các bản cập nhật (tạm thời lưu lại các bản cập nhật theo thứ tự để đồng bộ sau), và một lớp đồng bộ hóa để trao đổi dữ liệu ngay khi kết nối vệ tinh được khôi phục. Kiến trúc này đảm bảo tính liên tục trong vận hành, đồng thời duy trì tính toàn vẹn của dữ liệu giữa tàu và bờ.
Với sự phát triển vượt trội của các mạng lưới vệ tinh quỹ đạo thấp như Starlink for Maritime, các chu kỳ sao chép dữ liệu vốn trước đây mất nhiều ngày, nay đã được rút ngắn xuống còn vài phút. Sự tiến bộ này mở ra khả năng triển khai các bảng điều khiển thời gian thực, các công cụ phân tích, và thậm chí là hỗ trợ ra quyết định bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) ngay trên biển.
Giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động toàn cầu Ngành hàng hải đang phải đối mặt với một trong những môi trường lao động khắc nghiệt nhất trong nhiều thập kỷ qua. Các báo cáo từ Hội đồng hàng hải quốc tế và Baltic (BIMCO – Baltic and international maritime council) và Tổ chức vận tải biển quốc tế (ICS – International chamber of shipping) dự báo tình trạng thiếu hụt gần 90.000 sĩ quan vào năm 2026. Bản thân phần mềm không thể đơn phương lấp đầy khoảng trống nhân sự này, nhưng nó có thể giúp các đơn vị vận hành đưa ra những phản ứng thông minh hơn.
Các mô-đun tuyển dụng và đào tạo trong các nền tảng quản lý thuyền viên hiện nay đã có thể theo dõi kỹ năng, chứng chỉ và lộ trình nghề nghiệp trên phạm vi toàn cầu. Điều này giúp việc điều động nhân sự đủ năng lực trở nên dễ dàng hơn, đồng thời dự báo sớm các tình trạng thiếu hụt, từ đó tạo ra một quy trình lập kế hoạch nhân lực linh hoạt và dựa trên dữ liệu.
Công nghệ trí tuệ nhân tạo trên biển: từ tự động hóa đến thấu hiểu dữ liệu Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là một khái niệm mang tính tương lai trong các hoạt động hàng hải, mà đang trở thành một phần của quy trình làm việc hàng ngày. Các hệ thống lập bảng phân công thuyền viên (rostering) dựa trên công nghệ AI hiện có thể phân tích dữ liệu về sự mệt mỏi và hiệu suất để tối ưu hóa lịch trình làm việc. Bên cạnh đó, các mô hình học máy (machine learning) có khả năng nhận diện những điểm bất thường trong hồ sơ lương hoặc nhật ký giờ nghỉ, vốn là những dấu hiệu cảnh báo các vấn đề về tuân thủ pháp lý.
Công nghệ AI đang dịch chuyển từ các dự án thử nghiệm sang triển khai vận hành thực tế, chứng minh rằng các hệ thống thông minh đã trở thành năng lực hiện hữu trong các hoạt động hàng hải ngày nay.
Tại cảng Corpus Christi (port of Corpus Christi) thuộc bang Texas (Mỹ), nền tảng bản kỹ thuật số song sinh (digital twin) mang tên Optics đã tích hợp dữ liệu theo dõi tàu trực tuyến, mô hình không gian địa lý và dữ liệu điều phối từ cơ quan thực thi pháp luật vào một giao diện 3D tương tác duy nhất.
Bằng cách sử dụng học máy để lấp đầy các khoảng trống trong dữ liệu (filling gaps in ship movement data) (*) di chuyển của tàu, nền tảng Optics cho phép ban quản lý cảng giám sát vị trí tàu trong thời gian thực, mô phỏng các kịch bản khẩn cấp và điều phối nguồn lực hiệu quả hơn. Hệ thống này đã giúp cải thiện khả năng nhận thức tình huống, rút ngắn thời gian phản ứng và tinh gọn quy trình vận hành tại một trong những cảng xuất khẩu dầu thô lớn nhất ở Mỹ. (*) Filling gaps in ship movement data: là kỹ thuật dùng công nghệ AI để “đoán” chính xác vị trí của tàu khi các phương tiện truyền tin truyền thống bị ngắt quãng, giúp tình hình vận hành tại cảng luôn thông suốt.
Khắc phục hệ lụy từ sự thiếu đồng bộ trong tích hợp Đối với hầu hết các công ty vận tải biển, trở ngại lớn nhất không nằm ở chỗ thiếu hụt công nghệ mới, mà là sức nặng từ các hệ thống cũ. “Hệ lụy tích hợp” (integration debt), hay sự tích tụ của các công cụ rời rạc và thiếu khả năng tương tác, đang làm chậm lại tiến trình phát triển.
Nhiều doanh nghiệp hàng hải đang chuyển dịch sang các hệ sinh thái ưu tiên API (đặt việc kết nối dữ liệu làm trọng tâm), cho phép các hệ thống nhân sự, bảng lương, hậu cần và tuân thủ kết nối với nhau thông qua các giao diện REST bảo mật (tiêu chuẩn kết nối phổ biến trong web hiện nay). Phương pháp này cho phép quá trình hiện đại hóa diễn ra từng bước: các doanh nghiệp có thể duy trì các mô-đun cũ đang hoạt động ổn định, đồng thời triển khai thêm các lớp kỹ thuật số mới mà không gây gián đoạn quy trình làm việc hiện tại.
Giải pháp không nằm ở việc thay đổi toàn bộ hệ thống ngay lập tức, mà là sự chuyển đổi dần dần sang các hệ sinh thái ưu tiên API, nơi dữ liệu có thể luân chuyển liền mạch giữa các bộ phận quản lý lương, tuân thủ (các luật và quy định), hậu cần và nhân sự.
Dữ liệu sạch mới chính là động cơ thực sự của quá trình số hóa hàng hải. Nếu thiếu đi những thông tin nhất quán và chất lượng cao, ngay cả những nền tảng phân tích tốt nhất cũng không thể mang lại giá trị. Một cuộc chuyển đổi thành công không chỉ yêu cầu công nghệ, mà còn cần sự đầu tư vào quản trị dữ liệu, đào tạo khách hàng và thay đổi về tư duy văn hóa doanh nghiệp.
Tương lai Trong 5 năm tới, thế giới sẽ chứng kiến sự chuyển dịch sang các kiến trúc hybrid (hybrid architectures), kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo trên tàu và các hệ thống phân tích dựa trên điện toán đám mây. Công tác tuân thủ (các luật và quy định), quản lý bảng lương và quản trị thuyền viên sẽ trở nên linh hoạt hơn dưới dạng các mô-đun, có khả năng tùy biến cao và ngày càng được hỗ trợ mạnh mẽ bởi công nghệ AI.
Thay vì dựa vào các nền tảng đơn khối (monolithic platforms) (*) cồng kềnh, các công ty hàng hải sẽ bắt đầu tích hợp những công cụ kỹ thuật số chuyên biệt, từ giám sát sức khỏe đến bảo trì dự đoán, thông qua các hệ sinh thái dạng thị trường mở (marketplace-style ecosystems). (*) Monolithic platforms: là thuật ngữ chỉ những hệ thống được xây dựng dưới dạng một khối duy nhất, rất lớn và gắn kết chặt chẽ.
Trong mười năm tới, những tổ chức hàng hải thành công nhất sẽ xem dữ liệu là cơ sở hạ tầng cốt lõi của mình. Những tàu được trang bị các bộ máy phân tích ngay tại chỗ, tương tác liền mạch với các nền tảng đám mây để dự đoán tình trạng mệt mỏi của thuyền viên, tối ưu hóa việc luân chuyển nhân sự và tự động hóa công tác tuân thủ trong thời gian thực.
Lợi thế cạnh tranh sẽ không còn phụ thuộc duy nhất vào trọng tải tàu hay các chỉ số nhiên liệu, mà nằm ở khả năng điều hành và phân tích dữ liệu con người cũng như vận hành một cách thông minh của mỗi doanh nghiệp.
Để xem các tin bài khác về “Hàng hải”, hãy nhấn vào đây.
Nguồn: Maritime Executive
