NA UY – Trong bài viết trước về chủ đề Đường sắt, ban biên tập technologyMAG đã chia sẻ bài viết về cơ sở hạ tầng đường sắt. Hệ thống đường sắt tại Na Uy phát triển trong điều kiện địa hình phức tạp, với núi cao, vịnh hẹp, tuyết dày và nguy cơ sạt lở ảnh hưởng lớn đến thiết kế, xây dựng và vận hành. Từ những tuyến đầu tiên giữa thế kỷ XIX, Na Uy từng bước tiêu chuẩn hóa khổ đường sắt, điện khí hóa mạng lưới và xây dựng các tuyến xuyên núi có yêu cầu kỹ thuật cao. Song song với hiện đại hóa hạ tầng, ngành đường sắt cũng trải qua nhiều đợt cải tổ quản lý, phân tách chức năng và chuyên môn hóa vận hành nhằm nâng cao hiệu quả, độ tin cậy và năng lực khai thác.

Trong phần 2 của bài viết về hệ thống đường sắt Na Uy lần này, ban biên tập technologyMAG chia sẻ video của kênh Railways Explained, nói về sự phân tách chức năng và chuyên môn hóa vận hành nhằm nâng cao năng lực khai thác vận chuyển đường sắt.

Để xem và hiểu đầy đủ nội dung của video (bằng tiếng Anh), Quý độc giả nên tham khảo toàn bộ nội dung của bài viết trước khi xem video. Để xem video ở chế độ toàn màn hình (full-screen), vui lòng nhấn vào khung [ ] ở góc phải phía dưới của video hoặc nhấn phím F.

Vận tải hành khách tăng mạnh trong khi vận tải hàng hóa suy giảm nhẹ
Số lượt hành khách được ghi nhận tăng từ 41,4 triệu lượt vào năm 2021, thời điểm nhu cầu vẫn chịu ảnh hưởng của đại dịch, lên 284,1 triệu lượt vào năm 2025. Theo số liệu này, nhu cầu vận tải hành khách đã tăng hơn gấp đôi trong vòng bốn năm. Năm 2025, các đoàn tàu tạo ra 3,9 tỷ hành khách-km (*), tương đương quãng đường trung bình trên toàn mạng lưới khoảng 47 km cho mỗi hành trình. Tỷ lệ đúng giờ của tàu khách tăng lên 87,6% vào năm 2025 nhưng vẫn thấp hơn mục tiêu 90% của công ty Bane NOR.
(*) 3,9 tỷ hành khách-km: là tổng quãng đường mà tất cả hành khách đã di chuyển bằng tàu trong năm 2025, sau khi cộng dồn số km của từng hành khách. Ví dụ: 1 hành khách di chuyển 1 km = 1 hành khách-km. 100 hành khách đi 50 km sẽ tạo ra 5.000 hành khách-km.

Hoạt động vận tải hành khách đường sắt quốc gia tập trung mạnh tại thủ đô Oslo. Các dịch vụ địa phương tạo ra 61,3 triệu lượt hành trình trong năm 2025, chiếm gần ba phần tư tổng lượng đi lại bằng đường sắt. Riêng các đoàn tàu địa phương tại thủ đô Oslo chiếm 43,9 triệu lượt hành trình, tương đương hơn một nửa tổng lượng hành khách toàn quốc. Trong khi đó, các dịch vụ đường dài và tàu đêm chỉ vận chuyển 3,4% tổng số hành khách nhưng lại tạo ra gần một phần tư tổng số hành khách-km, do cự ly trung bình của mỗi hành trình lớn hơn đáng kể.

Xu hướng của vận tải hàng hóa khác với vận tải hành khách. Các đoàn tàu hàng vận chuyển 37,6 triệu tấn vào năm 2021. Khối lượng này giảm xuống 33,5 triệu tấn vào năm 2022, 32,2 triệu tấn năm 2023 và 29,9 triệu tấn năm 2024, trước khi phục hồi lên 33,5 triệu tấn vào năm 2025. Dù đã phục hồi, sản lượng năm 2025 vẫn thấp hơn khoảng 11% so với năm 2021. Trong năm 2025, vận tải hàng hóa tạo ra 3,7 tỷ tấn-km, trong khi tỷ lệ đúng giờ được báo cáo của tàu hàng đạt 74,9%.

Các tuyến đường sắt quan trọng
Tuyến Ofoten Line tạo nên một đặc điểm khác biệt trong cơ cấu sản lượng vận tải hàng hóa bằng đường sắt của Na Uy. Trong một năm vận hành bình thường, khoảng 21 triệu tấn quặng sắt được vận chuyển từ miền bắc Thụy Điển đến cảng Narvik không bị đóng băng. Mặc dù đoạn tuyến nằm trên lãnh thổ Na Uy chỉ chiếm khoảng 1% tổng mạng lưới đường sắt quốc gia, tuyến này có thể tạo ra khoảng 60% tổng sản lượng vận tải hàng hóa bằng đường sắt của cả nước. Mức độ tập trung này cũng giải thích tại sao sự gián đoạn trên một tuyến đường tương đối ngắn có thể tạo ra thay đổi rõ rệt trong số liệu vận tải hàng hóa quốc gia.

Na Uy đang lên kế hoạch triển khai nhiều dự án đường sắt lớn trong khuôn khổ sáng kiến Intercity. Chương trình tập trung vào khu vực đông nam đất nước và bao gồm 25 nhà ga cùng 270 km đường đôi mới. Một số đoạn đã được hoàn thành, trong đó có đoạn Holm – Nykirke, được đưa vào khai thác vào tháng 11/2016 cùng với nhà ga Holmestrand mới. Những dự án này hướng đến việc nâng cao năng lực khai thác, rút ngắn thời gian hành trình và tăng độ ổn định của các dịch vụ đường sắt trên các hành lang có nhu cầu vận tải lớn.

Một trong những hạng mục tăng năng lực lớn nhất trong thời gian gần đây là tuyến đường sắt Follo Line dài 22 km giữa thủ đô Oslo và vùng Ski. Công trình chính của tuyến là đường hầm đôi Blix dài khoảng 19,5 km, được thiết kế cho tốc độ lên đến 250 km/h. Bằng cách tách các đoàn tàu khu vực tốc độ cao khỏi những dịch vụ dừng nhiều ga, tuyến Follo Line rút ngắn thời gian hành trình nhanh nhất giữa thủ đô Oslo và vùng Ski xuống còn khoảng 11 phút, đồng thời giải phóng năng lực trên tuyến Østfold Line hiện hữu. Đây là ví dụ điển hình về việc bổ sung hạ tầng mới không chỉ nhằm tăng tốc độ mà còn để phân tách các loại hình khai thác có đặc điểm khác nhau trên cùng một hành lang.

Các dự án nâng cấp hệ thống đường sắt
Một cột mốc quan trọng khác là việc khai trương đoạn đường đôi Drammen – Kobbervik-Dal (từ ga Drammen đến khu vực Kobbervikdalen) vào tháng 8/2025. Đoạn đường đôi Nykirke – Barkåker và nhà ga Horten mới được kỳ vọng sẽ kéo dài tuyến liên tục từ thủ đô Oslo đến thành phố Tønsberg trong năm 2026, trong khi hoạt động xây dựng tiếp tục theo hướng thành phố Hamar. Trên hành lang tuyến Østfold, đoạn Haug theo hướng thành phố Fredrikstad đã được ưu tiên. Tuy nhiên, điều kiện địa chất phức tạp tại thành phố Moss khiến dự án phải thiết kế lại và điều chỉnh tiến độ. Tại miền tây Na Uy, tuyến đường đôi Arna – Bergen được đưa vào khai thác năm 2024. Dự án đường bộ và đường sắt Arna – Stanghelle được đề xuất nhằm kết hợp tăng năng lực đường sắt với cải thiện khả năng bảo vệ trước nguy cơ sạt lở. Việc triển khai dự án vẫn phụ thuộc vào các bước phê duyệt tiếp theo theo từng giai đoạn.

Chương trình hiện đại hóa quy mô toàn hệ thống lớn nhất hiện nay là triển khai hệ thống quản lý đường sắt châu Âu ERTMS. Trong khi tiến độ triển khai hệ thống ERTMS tại châu Âu khác nhau giữa từng quốc gia, Na Uy được xem là một trong những nước đi đầu trong việc triển khai hệ thống trên phạm vi toàn mạng lưới. Công ty Bane NOR đang thực hiện chương trình đổi mới toàn diện hệ thống tín hiệu, từng bước thay thế các hệ thống quốc gia cũ bằng hệ thống ERTMS Level 2 theo từng tuyến. Tính đến tháng 7/2026, hệ thống ERTMS đã hoạt động trên khoảng 145 km tuyến, bao gồm tuyến Eastern Østfold Line và đoạn Roa – Gjøvik. Việc chuyển đổi này là một phần quan trọng trong quá trình hiện đại hóa hệ thống điều hành đường sắt, đồng thời tạo nền tảng cho khả năng tương tác và quản lý vận hành theo tiêu chuẩn chung.

Song song với việc nâng cấp cơ sở hạ tầng và tín hiệu, đội phương tiện đường sắt cũng đang được đổi mới. Công ty Norske Tog đã đặt mua 55 đoàn tàu điện nhiều toa Alstom Coradia Stream cấu hình sáu toa để phục vụ các dịch vụ ngoại ô và khu vực tại vùng đô thị Oslo mở rộng. Công ty Norske Tog đã đặt mua 17 đoàn tàu điện nhiều toa đường dài từ Stadler. Các đoàn tàu mới sẽ bổ sung cho dịch vụ hiện do dòng tàu điện nhiều toa NSB Class 73 đảm nhiệm, được công ty Adtranz sản xuất.

Hệ thống đường sắt trong quá trình chuyển đổi dài hạn
Quá trình phát triển đường sắt Na Uy cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa điều kiện địa hình, lựa chọn kỹ thuật, mô hình quản lý và nhu cầu vận tải. Từ những tuyến đường sắt đầu tiên được xây dựng với mục tiêu giảm chi phí trong điều kiện địa hình phức tạp, mạng lưới đã từng bước chuyển sang khổ tiêu chuẩn, điện khí hóa, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng và áp dụng mô hình quản lý phân tách chức năng. Ngày nay, những thách thức chính không chỉ nằm ở việc xây dựng tuyến mới mà còn bao gồm nâng cao năng lực trên mạng lưới có tỷ lệ đường đơn cao, cải thiện độ đúng giờ, xử lý khối lượng bảo trì, đổi mới phương tiện và triển khai hệ thống tín hiệu ERTMS. Các dự án đường đôi, đường hầm mới, hệ thống điều khiển hiện đại và đội phương tiện thế hệ mới đang tiếp tục định hình mạng lưới đường sắt Na Uy, với mục tiêu nâng cao năng lực, độ tin cậy và hiệu quả khai thác trong dài hạn.

Tiếp tục khám phá chuyên đề Đường sắt, Hạ tầng và Dự án trên trang technologyMAG
Bài viết này là một phần trong chuỗi nội dung chuyên sâu về ngành đường sắt, hạ tầng giao thông và các dự án phát triển quy mô lớn đang được triển khai tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Cùng với xu hướng đầu tư mạnh mẽ vào đường sắt tốc độ cao, metro đô thị, logistics, cảng biển, sân bay và các công trình hạ tầng chiến lược, lĩnh vực này đang đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Để giúp độc giả thuận tiện theo dõi toàn bộ các nội dung liên quan, Ban biên tập technologyMAG đã xây dựng trang tổng hợp Chuyên đề Đường sắt, Hạ tầng và Dự án, bao gồm các nhóm bài viết về quá trình hình thành hệ thống đường sắt và đường sắt tốc độ cao, công nghệ đường sắt, phương tiện và thiết bị, tín hiệu và điều khiển, phát triển hạ tầng giao thông, các dự án trọng điểm trong nước và quốc tế, cùng những xu hướng mới đang định hình tương lai của ngành.

Tìm hiểu thêm về chuyên đề Đường sắt, Hạ tầng và Dự án tại: https://www.technologymag.net/technologymag-gioi-thieu-loat-tin-bai-chu-de-duong-sat/ 

Để xem các tin bài khác về “Quản lý đường sắt”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: Railways Explained