Trong lĩnh vực đăng ký tàu biển, Liberia, Panama và Quần đảo Marshall giữ vị thế chủ đạo. Ông Sean Hogue, Phó Chủ tịch điều hành công ty Baker Marine Solutions (Hoa Kỳ), đã chia sẻ về vấn đề này.
Ngành đăng ký tàu biển đang trải qua một sự chuyển đổi sâu rộng Trong bối cảnh hoạt động kinh doanh phát triển mạnh, với đội tàu trên thế giới đạt khoảng 112.500 tàu và tổng trọng tải 2,44 tỷ tấn vào năm 2025, tăng trưởng đang tập trung vào những quốc gia có hệ thống đăng ký tàu biển uy tín và năng lực quản lý hàng đầu. Các cơ quan đăng ký tàu biển của những quốc gia này đã phát triển thành các tổ chức cung cấp dịch vụ quản lý chuyên nghiệp, hoạt động suốt ngày đêm, dựa trên việc tuân thủ các quy định, mức phí có thể dự tính trước và thành tích tốt về an toàn, tuân thủ, được ghi nhận qua việc duy trì vị trí trong danh sách trắng (White list) (*) của các cơ chế kiểm tra tàu biển tại cảng. (*) White list: chỉ kết quả hoạt động của đội tàu đáp ứng tiêu chí danh sách trắng của các cơ chế kiểm tra tàu biển như Paris MOU và Tokyo MOU. Việc đánh giá dựa trên kết quả kiểm tra của quốc gia có cảng, đặc biệt là tỷ lệ tàu bị lưu giữ do không đáp ứng yêu cầu về an toàn, bảo vệ môi trường hoặc điều kiện lao động trên tàu. Kết quả tốt cho thấy quốc gia treo cờ giám sát hiệu quả và đội tàu có mức độ tuân thủ cao.
Gần 50% thị phần đăng ký tàu biển tính theo GT (gross tonnage) (1) hiện thuộc về ba quốc gia đứng đầu bao gồm: Liberia chiếm 17,4%, Panama chiếm 15,2% và Quần đảo Marshall chiếm 12,5%. Tổng thị phần của ba quốc gia này là 45,1%. (1) Gross tonnage: tổng dung tích tàu, là chỉ số thể hiện quy mô tổng thể không gian kín bên trong một tàu, được tính dựa trên thể tích các khu vực kín của tàu theo công thức tiêu chuẩn quốc tế, thường để phản ánh về quy mô của tàu theo thể tích không gian kín bên trong tàu.
Sự tăng trưởng bền vững của họ được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố. Đội tàu trên thế giới mở rộng, lượng tàu đóng mới dự kiến bàn giao lớn và các yêu cầu pháp lý ngày càng phức tạp đều góp phần vào xu hướng này.
Khả năng ứng phó và thích nghi của các cơ quan đăng ký tàu biển trở thành yếu tố quan trọng quyết định sức cạnh tranh.
Liberia Với hơn 5.900 tàu, tương ứng 307,3 triệu GT, Liberia hiện là quốc gia có hệ thống đăng ký tàu biển lớn nhất.
Vào tháng 6/2026, Liberia trở thành quốc gia đầu tiên có đội tàu đăng ký vượt 300 triệu GT, sau khi vượt Panama để dẫn đầu vào năm 2023. Thành quả này một phần đến từ việc tập trung vào các tàu có GT lớn, bao gồm tàu container cỡ lớn, tàu chở dầu và tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), đồng thời hướng đến thị trường tàu đóng mới.
Do thị phần được tính theo GT thay vì số lượng tàu, nên GT được xem là thước đo phù hợp hơn để đánh giá quy mô của một hệ thống đăng ký tàu biển.
Việc định vị là một cơ quan đăng ký vận hành theo định hướng thương mại, lấy chủ tàu làm trọng tâm và cung cấp hỗ trợ kỹ thuật trên toàn thế giới đã giúp Liberia nới rộng khoảng cách kể từ năm 2023. Với 27 văn phòng trên thế giới, trong đó có một văn phòng được mở tại thành phố Miami vào năm 2023, Liberia trên thực tế đã trở thành điểm đến được ưu tiên của các chủ tàu khi đăng ký tàu.
Một yếu tố khác giúp Liberia củng cố vị thế là việc tiếp tục được ghi nhận trong danh sách trắng của hai bản ghi nhớ Paris và Tokyo (MOU). Những thỏa thuận khu vực này giúp phối hợp hoạt động kiểm tra của quốc gia có cảng, nhằm bảo đảm các tàu hoạt động trên tuyến quốc tế đáp ứng các tiêu chuẩn phù hợp. Việc được đề cập trong danh sách trắng cho thấy cơ quan đăng ký thực hiện tốt công tác giám sát, thể hiện qua việc ít có tàu bị lưu giữ do vi phạm. Điều này tạo sức hấp dẫn đối với chủ tàu, bên thuê tàu, ngân hàng và thị trường bảo hiểm.
Chiến lược của Liberia dựa trên chất lượng, và những kết quả đạt được đã tự chứng minh hiệu quả của chiến lược này.
Panama Vào tháng 1/2026, tòa án tối cao Panama (Panama’s supreme court) đã hủy bỏ một thỏa thuận nhượng quyền lâu năm, vốn cho phép tập đoàn CK Hutchison có trụ sở tại Hồng Kông vận hành các cảng Balboa và Cristóbal ở hai đầu kênh đào từ cuối thập niên 1990.
Ngay sau đó, các cơ quan chức năng Trung Quốc đã tăng mạnh việc lưu giữ và kiểm tra tàu treo cờ Panama, ảnh hưởng đến vị thế của Panama trong danh sách trắng của Paris MOU, một trong những chuẩn tham chiếu quốc tế hàng đầu để đánh giá hiệu quả hoạt động và chất lượng của các cơ quan quản lý hàng hải.
Tình hình sau đó đã được cải thiện thông qua các cuộc đàm phán tại thành phố Bắc Kinh và sự thống nhất về việc gia hạn thỏa thuận vận tải biển Trung Quốc – Panama. Tuy số vụ lưu giữ tàu đã giảm mạnh, động thái này vẫn khiến số lượng tàu rời khỏi hệ thống đăng ký đạt mức kỷ lục, khi các công ty vận tải biển tìm cách tránh những bất định của tình hình.
Panama cũng đã trở lại danh sách trắng nhờ một loạt điều chỉnh khác, như tập trung kiểm soát các tàu có rủi ro cao trước khi chúng đến các cảng thuộc phạm vi Paris MOU, tăng cường theo dõi các khiếm khuyết, siết chặt việc xét duyệt đăng ký, cải thiện hoạt động kiểm tra các đội tàu đã đăng ký, củng cố công tác giám sát ngành và chú trọng phòng ngừa cùng cải tiến liên tục để giảm sự cố và nâng cao hiệu quả hoạt động của đội tàu.
Mặc dù quy mô đội tàu tính theo GT giảm khoảng 5% trong giai đoạn này, Panama vẫn giữ thị phần toàn cầu đáng kể, ở mức khoảng 15%. Điều này cũng mang lại một mặt tích cực: sự chú trọng hơn đến chất lượng và công tác giám sát đã giúp nâng cao các dịch vụ được cung cấp.
Quần đảo Marshall Hệ thống đăng ký tàu biển của Quần đảo Marshall (RMI) gần đây đã được lực lượng tuần duyên Hoa Kỳ (U.S. Coast Guard’s) công nhận đạt tiêu chuẩn Qualship 21 năm thứ 22 liên tiếp, trở thành hệ thống đăng ký duy nhất duy trì tiêu chuẩn này trong thời gian dài như vậy. Các tàu treo cờ RMI cũng chiếm số lượng lớn nhất trong nhóm tàu đáp ứng tiêu chuẩn Qualship 21 trên toàn thế giới.
Qualship 21 ghi nhận và dành ưu đãi cho các tàu chất lượng cao treo cờ nước ngoài hoạt động trong vùng biển Hoa Kỳ. Tàu treo cờ RMI chiếm gần 31% số tàu tham gia chương trình, trong khi hệ thống đăng ký này đạt 6.295 tàu, tổng cộng giần 210 GT, tương ứng tổng thị phần khoảng 12,2%.
Ông Bill Gallagher, Chủ tịch công ty International Registries, doanh nghiệp sở hữu hệ thống đăng ký tàu biển RMI, cho biết: “Cột mốc này phản ánh tính chuyên nghiệp và sự tận tâm của đội ngũ nhân sự, đội tàu và các đối tác của công ty International Registries, những người nỗ lực mỗi ngày để duy trì các tiêu chuẩn cao nhất về an toàn và chất lượng vận hành. Cam kết hướng đến chất lượng vượt trội này định hướng mọi quyết định của công ty International Registries.”
Quần đảo Marshall cũng tiếp tục có tên trong danh sách trắng của cả Paris MOU và Tokyo MOU, đồng thời được cơ quan an toàn hàng hải Úc (Australian maritime safety authority) đánh giá tích cực.
Những đối thủ đang vươn lên Dù chiếm tỷ lệ nhỏ hơn nhiều trong tổng GT của đội tàu toàn cầu, các hệ thống đăng ký tàu biển của Bahamas, Quần đảo Cook và Quần đảo Cayman vẫn là những hệ thống đáng chú ý. Với tổng thị phần gần 5%, ba hệ thống này quản lý tổng đội tàu khoảng 74,4 triệu GT.
Với thị phần toàn cầu 3,8%, tương ứng hơn 1.550 tàu, tổng cộng khoảng 63 triệu GT, cơ quan hàng hải Bahamas (BMA, Bahamas maritime authority) đang đi đầu trong việc ứng dụng công nghệ và gần đây đã công bố ra mắt sổ ghi chép thuyền viên điện tử (digital seafarer record book), được bảo mật bằng công nghệ blockchain.
Thuyền trưởng Dwain Hutchinson, Giám đốc điều hành kiêm Tổng giám đốc, cho biết: “Việc ra mắt sổ ghi chép thuyền viên điện tử là một phần trong chương trình hiện đại hóa công tác quản lý và số hóa rộng hơn của cơ quan BMA, bao gồm việc triển khai gần đây các quy định về hàng hải thương mại năm 2026. Chúng tôi tiếp tục cam kết ứng dụng công nghệ để giúp khách hàng nâng cao hiệu quả, cung cấp dịch vụ đáp ứng kịp thời và thực hiện công tác quản lý hàng hải phù hợp với thực tiễn.”
Hệ thống đăng ký này cũng vừa được công nhận đủ điều kiện trở lại tham gia chương trình Qualship 21 của lực lượng tuần duyên Hoa Kỳ (USCG), sau khi chỉ ghi nhận một vụ lưu giữ tàu trong tổng số 591 cuộc kiểm tra của quốc gia có cảng tại Hoa Kỳ vào năm 2025. Tỷ lệ lưu giữ tàu trong ba năm chỉ ở mức 0,55%.
Quần đảo Cook ghi nhận mức tăng trưởng đặc biệt mạnh trong năm 2024, với quy mô đội tàu tính theo GT tăng khoảng 140%, đưa hệ thống đăng ký quy mô nhỏ này vào nhóm 30 quốc gia có đội tàu đăng ký lớn nhất thế giới tính theo GT. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nhanh cũng đi kèm hệ quả, khi một số tàu đăng ký có hành vi “đổi cờ liên tục”. Đội tàu này lợi dụng các hệ thống đăng ký tàu biển quy mô nhỏ, thiếu nguồn lực để thẩm tra hiệu quả và thực thi quy định.
Kể từ đó, cơ quan đăng ký đã thực hiện các biện pháp như ra mắt cổng xác minh tàu biển Quần đảo Cook (Cook Islands vessel verification portal), một công cụ được thiết kế để tăng tính minh bạch, hiệu quả và khả năng tiếp cận thông tin tàu. Cơ quan này cũng đã xóa đăng ký của 37 tàu chở dầu bị trừng phạt trong giai đoạn từ năm 2022 đến tháng 5 năm 2025, đồng thời loại bỏ thêm các tàu khác do không đáp ứng yêu cầu về quy định hoặc bảo hiểm. Các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn bao gồm những hạn chế liên quan đến các cảng của Iran và Venezuela, kiểm soát hoạt động chuyển tải giữa các tàu, thẩm tra thuyền viên nghiêm ngặt hơn và kiểm tra tuân thủ quy định tại châu Âu.
Quần đảo Cook đã nổi lên như một đối thủ linh hoạt trong lĩnh vực đăng ký tàu biển, kết hợp tăng trưởng quốc tế nhanh với dịch vụ phù hợp từng khách hàng, hỗ trợ kỹ thuật toàn cầu và các biện pháp kiểm soát tuân thủ ngày càng chặt chẽ.
Dù có thị phần toàn cầu nhỏ nhất trong số các hệ thống đăng ký được đề cập, chỉ 0,27%, cơ quan đăng ký tàu biển Quần đảo Cayman vẫn giành vị trí số một trong danh sách trắng của Paris MOU, đạt thứ hạng cao nhất trong số tất cả các cơ quan quản lý của quốc gia treo cờ được đánh giá trong kỳ đánh giá hiệu quả hoạt động năm 2025.
Cơ quan đăng ký tàu biển Quần đảo Cayman hiện quản lý đội tàu hơn 2.700 chiếc và được quốc tế công nhận về chất lượng vượt trội trong cả lĩnh vực du thuyền lẫn vận tải biển thương mại. Đội tàu đông về số lượng nhưng GT tương đối thấp, phản ánh vị thế của cơ quan này như một lựa chọn được ưu tiên để đăng ký du thuyền và siêu du thuyền.
Thông qua mạng lưới văn phòng và đại diện toàn cầu tại các trung tâm hàng hải trọng yếu, cơ quan đăng ký tàu biển Quần đảo Cayman cung cấp dịch vụ chất lượng cao, đáp ứng kịp thời nhu cầu của khách hàng trên toàn thế giới.
Cục diện đang thay đổi Hoạt động đăng ký tàu biển trên thế giới đang phát triển mạnh, nhưng vị thế dẫn đầu thị trường đang thay đổi khi các cơ quan đăng ký cạnh tranh về dịch vụ, khả năng tuân thủ quy định và khả năng thu hút các tàu lớn, hiện đại. Việc Liberia vượt Panama cho thấy khả năng đáp ứng kịp thời và chất lượng có thể vượt qua lợi thế quy mô truyền thống của bên đang dẫn đầu, trong khi các hệ thống đăng ký nhỏ hơn vẫn có thể chiếm lĩnh những thị trường ngách mang lại lợi nhuận.
Thành công trong tương lai sẽ phụ thuộc vào việc cân bằng tăng trưởng thương mại với công tác giám sát đáng tin cậy, kết quả tốt trong các cuộc kiểm tra của quốc gia có cảng và khả năng chống chịu trước những biến động địa chính trị.
Để xem các tin bài khác về “Đăng ký tàu biển”, hãy nhấn vào đây.
Nguồn: Maritime Executive
