TÂY BAN NHA – Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần khẳng định vị thế trong mọi lĩnh vực, và ngành công nghiệp năng lượng mặt trời cũng không ngoại lệ, đặc biệt là trong công tác vận hành và bảo trì (OM – operation and maintenance). Tại hội nghị Solar Quality Summit 2026, các cuộc thảo luận không còn xoay quanh việc liệu AI có được áp dụng hay không, mà tập trung vào những trường hợp sử dụng nào thực sự đáng tin cậy, có khả năng cấp vốn và có thể triển khai một cách an toàn.

Mặc dù trong những năm gần đây, trọng tâm thường đặt vào việc phát hiện các điểm bất thường, bảo trì dự báo và chẩn đoán lỗi tự động, nhưng có một thực tế ngày càng rõ rằng sự thành công của AI ít phụ thuộc vào thuật toán mà phụ thuộc nhiều hơn vào các điều kiện môi trường mà nó được sử dụng. Khi xem xét các điều kiện này, có hai khía cạnh then chốt: khả năng tương tác và chất lượng dữ liệu.

Khả năng tương tác: các nền tảng giao tiếp với nhau như thế nào?
Một rào cản lớn đối với việc đưa công nghệ AI vào quy trình OM chính là khả năng tương tác. Trong thực tế, các đơn vị vận hành, nhà cung cấp dịch vụ OM và đơn vị quản lý tài sản thường xuyên làm việc với nhiều hệ thống khác nhau, bao gồm:
– Các nền tảng giám sát hệ thống điều khiển và thu thập dữ liệu SCADA (supervisory control and data acquisition)
– Cơ sở dữ liệu thời tiết
– Hệ thống quản lý công việc (ticketing), hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) và hệ thống kiểm tra.

Tuy nhiên, các hệ thống này thường không giao tiếp với nhau đủ hiệu quả. Dữ liệu bị lưu trữ biệt lập (silos); các giao diện kết nối hoặc không tồn tại, hoặc không được tiêu chuẩn hóa, khiến thông tin quan trọng không thể được đối chiếu một cách nhất quán. Đây là một vấn đề nghiêm trọng đối với các ứng dụng AI, bởi các mô hình AI chỉ có thể đưa ra kết quả đáng tin cậy khi các dữ liệu kỹ thuật, vận hành và lịch sử về nhà máy, linh kiện cũng như các sự kiện bảo trì được kết nối chặt chẽ với nhau. Điều này khiến khả năng tương tác không chỉ dừng lại ở một vấn đề về công nghệ thông tin, mà còn là yêu cầu cơ bản cho các giải pháp AI có khả năng mở rộng trong lĩnh vực OM.

Ngành công nghiệp đang phát triển các giao diện lập trình ứng dụng (API – application programming interface) (1) tiêu chuẩn hóa, các giao thức truyền thông và các tác nhân AI (agent AI) (2) có khả năng giao tiếp xuyên suốt giữa các nền tảng khác nhau.
(1) API: là giao diện cho phép các hệ thống phần mềm và giao tiếp trao đổi dữ liệu với nhau theo một quy tắc đã được định sẵn. Thay vì truy cập trực tiếp vào toàn bộ hệ thống, một ứng dụng chỉ cần gọi API để yêu cầu dữ liệu hoặc thực hiện một chức năng cụ thể, và nhận lại phản hồi tương ứng.
(2) Agent AI: là một bước tiến cao hơn so với các chatbot thông thường. Nếu như chatbot (như ChatGPT bản tiêu chuẩn) thiên về trả lời câu hỏi, thì agent AI thiên về thực hiện hành động để hoàn thành một mục tiêu cụ thể.

Chất lượng dữ liệu: dữ liệu đầu vào kém sẽ dẫn đến dữ liệu đầu ra kém
Yếu tố quyết định thứ hai là chất lượng dữ liệu, các mô hình AI chỉ có thể đạt được hiệu quả tương xứng với chất lượng dữ liệu mà chúng được cung cấp và huấn luyện. Nhiều danh mục dự án điện mặt trời (PV) đang vận hành dựa trên các dữ liệu không đầy đủ, thiếu nhất quán hoặc sai lệch. Thông tin có cấu trúc về việc thay thế thiết bị, tỷ lệ suy giảm hiệu suất, phân loại lỗi và các công việc bảo trì trước đó thường xuyên bị thiếu hụt. Sai số đo lường, lỗ hổng cảm biến và việc đặt tên không thống nhất cho các linh kiện cũng như sự kiện càng làm gia tăng sự hỗn loạn. Hệ quả là, các mô hình gặp khó khăn trong việc nhận diện các quy luật một cách hiệu quả, dẫn đến những cảnh báo sai và tạo ra một cơ sở không đáng tin cậy cho việc ra quyết định vận hành.

Do đó, bước tiến quan trọng nhất của AI trong lĩnh vực vận hành và bảo trì điện mặt trời không chỉ đơn thuần là việc phát triển các mô hình mạnh mẽ hơn, mà là sự chuyên nghiệp hóa toàn bộ hệ sinh thái dữ liệu. Các doanh nghiệp đang ngày càng đầu tư nhiều hơn vào cấu trúc dữ liệu tiêu chuẩn, tích hợp hệ thống tốt hơn và các đường truyền dữ liệu (data pipelines) sạch. Đây sẽ là yếu tố quyết định liệu AI có thể trở thành động lực thúc đẩy hiệu quả cho công tác OM hay không.

Kết luận
Ngày càng có một thực tế rõ ràng rằng: việc triển khai thành công công nghệ AI trong ngành công nghiệp năng lượng mặt trời không chỉ phụ thuộc vào các thuật toán mới mà quan trọng hơn là dựa trên các hệ thống có khả năng tương tác và một nền tảng dữ liệu đáng tin cậy. Đây chính là một trong những yếu tố trọng yếu để mang lại những cải thiện bền vững về hiệu suất, tính sẵn sàng và khả năng sinh lời của các dự án điện mặt trời. Hội chợ Intersolar Europe cung cấp một nền tảng lý tưởng để làm rõ những bước phát triển này, thảo luận về các thực tiễn tốt nhất và khuyến khích đối thoại giữa các nhà cung cấp công nghệ, đơn vị vận hành và nhà cung cấp dịch vụ OM. Để khai phá toàn bộ tiềm năng của AI trong ngành điện mặt trời, cần có sự kết hợp các đổi mới sáng tạo vốn đang còn rời rạc trong chuỗi cung ứng hiện nay.

Để xem các tin bài khác về “Trí tuệ nhân tạo”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: Intersolar