Vận tải hàng hóa bằng container vận chuyển khoảng 90% lượng hàng hóa trên toàn thế giới, trong đó phần lớn được chứa trong các thùng container kim loại tiêu chuẩn (1). Một container duy nhất có thể chứa hàng trăm mặt hàng đến từ hàng trăm doanh nghiệp khác nhau, biến vận tải container trở thành một trong những thành tựu nổi bật nhất của ngành logistics hiện đại.
(1) Container tiêu chuẩn là loại thùng chứa hàng hóa được thiết kế theo các tiêu chuẩn quốc tế về kích thước, kết cấu và cơ chế khóa, cho phép chúng có thể được vận chuyển liền mạch bằng tàu biển, xe tải và tàu hỏa mà không cần dỡ hàng để chuyển sang phương tiện khác. Nhờ tính tiêu chuẩn hóa này, mọi container đều có thể được bốc xếp bằng cùng một hệ thống thiết bị tại các cảng và trung tâm logistics trên toàn thế giới, giúp giảm đáng kể thời gian, chi phí và rủi ro trong quá trình vận chuyển.

Tuy nhiên, nếu container không có mặt đúng nơi và đúng thời điểm, những vấn đề nghiêm trọng có thể nhanh chóng phát sinh. Những container vốn chỉ cần một hoặc hai ngày để được dỡ hàng có thể phải nằm tại cảng suốt một tuần. Hàng hóa có thể bị hư hỏng trước khi đến tay khách hàng và toàn bộ chuỗi cung ứng bắt đầu rơi vào tình trạng đứt gãy.

Tình trạng tắc nghẽn cảng biển cũng làm giảm số lượng container sẵn sàng phục vụ vận chuyển. Khi container trở nên khan hiếm, chi phí vận tải tăng lên và cuối cùng được chuyển sang người tiêu dùng thông qua giá hàng hóa cao hơn. Chính vì vậy, ngày càng nhiều người nhận ra rằng những chiếc container vận chuyển có vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống.

Trong bài viết lần này, ban biên tập technologyMAG chia sẻ video của kênh CNBC, nói về tác động của vận chuyển hàng hóa bằng container đến thương mại toàn cầu.

Để xem và hiểu một cách đầy đủ nội dung của video (bằng tiếng Anh), Quý độc giả nên tham khảo toàn bộ nội dung của bài viết trước khi xem video. Để xem video ở chế độ toàn màn hình (full-screen), vui lòng nhấn vào khung [ ] tại góc phải phía dưới của video hoặc nhấn phím F.

Container – Xương sống của chuỗi cung ứng toàn cầu
Các container vận chuyển âm thầm duy trì dòng chảy của thương mại quốc tế, bảo đảm hàng hóa luôn có mặt tại những nơi cần thiết. Cũng giống như Trung Quốc giữ vị trí dẫn đầu thế giới về xuất khẩu, quốc gia này đồng thời cũng là nhà sản xuất container lớn nhất toàn cầu. Trên thực tế, khoảng một nửa đội tàu thương mại trên thế giới tồn tại nhờ năng lực sản xuất của Trung Quốc.

Container vận chuyển có thể vừa là động lực thúc đẩy nền kinh tế toàn cầu, vừa có thể trở thành nguyên nhân khiến nền kinh tế bị đình trệ. Những gián đoạn trong chuỗi cung ứng gây ra nhiều hệ quả đối với người tiêu dùng và ảnh hưởng đáng kể đến lạm phát. Trung bình, các gián đoạn chuỗi cung ứng đã làm gia tăng khoảng 60% mức tăng lạm phát tại Hoa Kỳ trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2023.

Vì sao chuỗi cung ứng dễ bị gián đoạn?
Việc tránh các gián đoạn chuỗi cung ứng không hề đơn giản. Nguyên tắc cốt lõi của vận chuyển bằng container là đưa một container từ điểm A đến điểm B rồi nhanh chóng đưa nó quay trở lại điểm A với tốc độ và hiệu quả cao nhất.

Mặc dù tổng số container trên toàn cầu thực tế là đủ để đáp ứng nhu cầu, nhưng những biến động từ bên ngoài thường khiến container bị mắc kẹt tại các địa điểm không có hàng hóa để chất lên.

Một ví dụ điển hình là sự cố tàu EverGiven mắc cạn tại Kênh đào Suez vào năm 2021. Con tàu bị mắc kẹt trong gần một tuần đã làm tê liệt một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, khiến hàng trăm tàu phải chờ đợi hoặc lựa chọn đi vòng qua mũi phía nam châu Phi. Việc chậm trễ này kéo dài thời gian vận chuyển của hàng nghìn container, làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu và khiến chi phí logistics tăng đáng kể.

Đại dịch Covid-19 và cuộc khủng hoảng container toàn cầu
Các tuyến vận tải kéo dài chỉ là một trong nhiều nguyên nhân gây tắc nghẽn chuỗi cung ứng. Trong đại dịch Covid-19, gần như mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng đều bị suy yếu.

Hoạt động sản xuất tại Trung Quốc chậm lại do lực lượng lao động giảm. Khi hàng hóa đến cảng, số lượng công nhân bốc dỡ container cũng không đủ để xử lý khối lượng hàng ngày càng lớn.

Trong khi đó, nhu cầu mua sắm của người tiêu dùng lại tăng mạnh khi xu hướng mua hàng trực tuyến bùng nổ. Thiếu lao động cùng với sự gián đoạn trong sản xuất đã tạo ra các nút thắt về nguồn cung đúng vào thời điểm nhu cầu container tăng đột biến, dẫn đến tình trạng thiếu container trên phạm vi toàn cầu.

Khi nhu cầu vượt quá nguồn cung, giá cước vận tải biển tăng mạnh trong suốt các năm 2021 và 2022. Chi phí vận chuyển một container từ Trung Quốc đến các cảng bờ Tây Hoa Kỳ như Los Angeles hoặc Long Beach từng lên đến gần 30.000 USD, cao hơn gấp nhiều lần so với mức thông thường.

Khi container rỗng có giá trị hơn hàng hóa
Tình trạng thiếu container cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất khẩu. Do các hãng tàu và công ty cho thuê container – những đơn vị nắm quyền kiểm soát lượng container, có thể kiếm được nhiều lợi nhuận hơn bằng cách đưa container rỗng quay trở lại Trung Quốc, họ thường không sử dụng các container này để vận chuyển nông sản hoặc các mặt hàng xuất khẩu khác của Hoa Kỳ.

Điều này tạo ra nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp xuất khẩu. Việc đưa container rỗng trở lại Trung Quốc ngay lập tức (để vận chuyển các loại hàng hóa) mang lại lợi nhuận cao hơn so với việc chở hàng xuất khẩu của Hoa Kỳ, khiến nhiều nông dân không thể đưa nông sản tươi ra thị trường trước khi bị hư hỏng.

Trong một số trường hợp, rau củ buộc phải bị cày bỏ ngay trên đồng ruộng vì đơn giản là hệ thống logistics không còn đủ khả năng vận chuyển.

Xét về lịch sử, vận tải container luôn là ngành có biên lợi nhuận thấp và lợi nhuận không cao. Khoản lợi nhuận khổng lồ mà ngành này đạt được trong vài năm gần đây được xem là một ngoại lệ rất đáng chú ý.

Cuộc cách mạng do container vận chuyển tạo ra
Trước khi container hiện đại ra đời, thương mại toàn cầu có diện mạo hoàn toàn khác. Khoảng 150 năm trước, tàu biển có kích thước nhỏ hơn nhiều, trong khi việc bốc dỡ hàng hóa đòi hỏi rất nhiều lao động và chi phí. Chi phí vận chuyển khi đó có thể làm giá trị hàng hóa tăng thêm 50%, 100%, thậm chí tới 200%. Sự xuất hiện của container vận chuyển thực ra chỉ diễn ra trong thời gian tương đối gần đây.

Năm 1956, Malcolm McLean – người được xem là cha đẻ của vận tải container, đã tạo ra cuộc cách mạng trong ngành vận tải bằng hệ thống container tiêu chuẩn hóa.

Đổi mới này biến hoạt động vận chuyển thành một loại dịch vụ tiêu chuẩn, giúp việc xử lý hàng hóa trở nên đơn giản và rẻ hơn rất nhiều. Tất cả container đều được tiêu chuẩn hóa và được đo bằng đơn vị TEU (Twenty-foot Equivalent Unit), tương đương container tiêu chuẩn dài 20 feet.

Ví dụ, tàu EverGiven – con tàu từng mắc cạn tại Kênh đào Suez, có sức chứa lên tới 20.388 TEU.

Vì sao Trung Quốc dẫn đầu ngành sản xuất container?
Trong lịch sử, tốc độ tăng trưởng của vận tải container thường cao gấp khoảng hai đến ba lần tốc độ tăng trưởng GDP toàn cầu. Một giai đoạn tăng trưởng đặc biệt mạnh diễn ra sau khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), thời điểm phần lớn hoạt động sản xuất của thế giới dần chuyển dịch sang châu Á.

Ngày nay, Trung Quốc là quốc gia sản xuất container lớn nhất thế giới, chiếm hơn 95% tổng sản lượng toàn cầu. Ba nhà sản xuất container lớn nhất của Trung Quốc gồm China International Marine Containers (CIMC), Dong Fang International Containers (doanh nghiệp trực thuộc COSCO Group) và CXIC.

Do thép là một trong những nguyên liệu quan trọng nhất để chế tạo container, lợi thế dẫn đầu của Trung Quốc trong ngành luyện thép, kết hợp với vị thế là quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới, đã khiến quốc gia này trở thành địa điểm lý tưởng để sản xuất container.

Khi phần lớn hoạt động sản xuất của thế giới tập trung tại châu Á trong khi Bắc Mỹ nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu, rất nhiều container phải quay trở lại châu Á trong tình trạng rỗng vì không có đủ hàng hóa cho chiều vận chuyển ngược lại.

Ai sở hữu phần lớn container trên thế giới?
Hai nhóm khách hàng lớn nhất của ngành sản xuất container là các hãng tàu biển và các công ty cho thuê container. Trong nhiều năm qua, tỷ trọng thị phần của hai nhóm này gần như không thay đổi, với khoảng 52% thuộc về các hãng tàu và khoảng 48% thuộc về các doanh nghiệp cho thuê container.

Khi các hãng tàu đặt đóng tàu mới, họ thường đồng thời mua thêm container hoặc thay thế các container cũ. Các hãng tàu container lớn trên thế giới gồm Maersk Line, MSC, Evergreen Line, Hapag-Lloyd, CMA CGM và COSCO Shipping Group.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp này cũng thuê container từ những công ty cho thuê quy mô lớn như Triton International, Textainer, Florens, SeaCube và SeaCo để phục vụ mạng lưới vận tải toàn cầu.

Hoa Kỳ tìm cách giảm phụ thuộc vào Trung Quốc
Chính phủ Hoa Kỳ đã triển khai nhiều biện pháp nhằm tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, bao gồm cả lĩnh vực container vận chuyển. Một trong những mối lo ngại là chín hãng tàu biển lớn có khả năng kiểm soát phần lớn năng lực vận tải biển của thế giới.

Khi chi phí vận tải tăng mạnh, giá của đồ nội thất, thiết bị gia dụng, quần áo và hầu như mọi mặt hàng được vận chuyển từ châu Á qua Thái Bình Dương đều tăng đáng kể. Trong khi người tiêu dùng và doanh nghiệp trên toàn thế giới phải chịu áp lực chi phí, các hãng tàu này lại thu về khoảng 190 tỷ USD lợi nhuận chỉ trong năm 2021.

Ủy ban Hàng hải Liên bang Hoa Kỳ (Federal Maritime Commission) cũng lưu ý về sự dẫn đầu của Trung Quốc trong lĩnh vực sản xuất container khi hơn 95% trong tổng số khoảng 44,2 triệu container hàng hải trên thế giới đều được sản xuất tại quốc gia này.

Xu hướng đa dạng hóa sản xuất container
Mặc dù ngành sản xuất container đang tập trung mạnh vào Trung Quốc, một số chuyên gia cho rằng việc phần lớn năng lực vận tải biển toàn cầu nằm trong tay các doanh nghiệp có trụ sở ngoài Hoa Kỳ chưa hẳn là vấn đề lớn, bởi các doanh nghiệp này chủ yếu đến từ nhiều quốc gia khác nhau.

Hoạt động sản xuất container đang dần mở rộng sang một số quốc gia châu Á khác. Toàn ngành nhìn chung đều mong muốn xuất hiện thêm các lựa chọn thay thế cho vị thế dẫn đầu của Trung Quốc.

Ấn Độ đang đầu tư phát triển ngành sản xuất container và Việt Nam cũng đang xây dựng các nhà máy container. Trong đại dịch Covid-19, Việt Nam từng gặp nhiều khó khăn trong việc tìm đủ container để phục vụ xuất khẩu, từ đó thúc đẩy chiến lược phát triển năng lực sản xuất container trong nước.

Tuy nhiên, ngoài Việt Nam và có thể là một số quốc gia châu Á khác, hiện vẫn chưa có nhiều kỳ vọng rằng vị thế dẫn đầu của Trung Quốc trong ngành sản xuất container sẽ thay đổi trong tương lai gần.

Tương lai của vận tải container
Nhu cầu đối với container vận chuyển được dự báo sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới. Bất kể quá trình toàn cầu hóa sẽ phát triển theo hướng nào, vận tải container vẫn liên tục mở rộng trong suốt ba thập kỷ qua.

Đối với nhiều doanh nghiệp trên thế giới, toàn cầu hóa vẫn là mô hình được ưu tiên khi quyết định đặt nhà máy ở đâu, bán sản phẩm tại thị trường nào và tìm nguồn cung nguyên liệu từ những khu vực nào.

Tiếp tục khám phá chuyên đề Hàng hải & Đóng tàu trên trang technologyMAG
Bài viết này là một phần trong chuỗi nội dung chuyên sâu về ngành hàng hải, vận tải biển, cảng biển, logistics và công nghiệp đóng tàu tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng phụ thuộc vào vận tải container, các cảng biển hiện đại, đội tàu thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu, lĩnh vực hàng hải đang giữ vai trò then chốt trong kết nối kinh tế, thúc đẩy xuất nhập khẩu và bảo đảm lưu thông hàng hóa giữa các quốc gia. Đồng thời, sự phát triển của công nghiệp đóng tàu, công nghệ hàng hải và hạ tầng cảng biển cũng đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của nhiều nền kinh tế.

Để giúp độc giả thuận tiện theo dõi các nội dung liên quan, Ban biên tập technologyMAG đã xây dựng Chuyên đề Hàng hải & Đóng tàu, bao gồm các nhóm bài viết về vận tải container, logistics hàng hải, hệ thống cảng biển, công nghệ đóng tàu, các loại tàu thương mại, chuỗi cung ứng toàn cầu, những doanh nghiệp hàng hải hàng đầu thế giới, cũng như các xu hướng và công nghệ mới đang định hình tương lai của ngành vận tải biển.

Tìm hiểu thêm về Chuyên đề Hàng hải & Đóng tàu tại: https://www.technologymag.net/category/nganh-cong-nghiep/cong-nghiep-giao-thong/hang-hai-dong-tau-cat/

Để xem các tin bài khác về “Container”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: CNBC