MỸ – Nghiên cứu từ công ty tư vấn quốc tế Bain and Company đã được công bố tại hội chợ thương mại Hannover Messe 2026 cho thấy: công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), phần mềm và dữ liệu là động cơ chính thúc đẩy tự động hóa. Các bộ phận trực tiếp tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp đang dịch chuyển, trong khi các giải pháp chiều dọc (vertical) (1) và mô hình vòng đời sản phẩm (lifecycle) (2) ngày càng chiếm ưu thế.
(1) Giải pháp chiều dọc: Là thuật ngữ chỉ các giải pháp được thiết kế riêng cho một ngành cụ thể, thay vì các giải pháp chung cho tất cả các ngành.
(2) Mô hình vòng đời (lifecycle): Nhà cung cấp trở thành đối tác dài hạn. Họ thu phí thuê bao (subscription) hàng tháng để: cập nhật phần mềm liên tục, bảo trì dự báo (sửa trước khi hỏng), và tối ưu hóa năng suất trong suốt 10-20 năm máy vận hành.

Ngành tự động hóa công nghiệp đang trải qua một sự chuyển đổi cấu trúc, từ việc điều khiển máy móc truyền thống sang khả năng điều phối các hệ thống thông minh. Đây là kết luận từ nghiên cứu mang tên “Industrial automation: from control to intelligence” (tạm dịch là ‘Tự động hóa công nghiệp: từ điều khiển đến trí tuệ’) do công ty Bain and Company thực hiện. Theo đó, dự báo đến năm 2030, gần 50% doanh thu trong lĩnh vực tự động hóa công nghiệp sẽ đến từ các dịch vụ dựa trên nền tảng AI. Giá trị thặng dư vì thế đang dịch chuyển mạnh mẽ sang mảng phần mềm, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Cấu trúc ngành: từ hình kim tự tháp sang đồng hồ cát
Do đó, kiến trúc ngành và cách thức phân bố lợi nhuận cũng thay đổi: mô hình “kim tự tháp” truyền thống đang dần biến thành hình “đồng hồ cát” (1). Trong tương lai, hơn 80% tổng lợi nhuận sẽ tập trung tại hai đầu của cấu trúc này. Trong khi các lớp phần mềm, nền tảng dữ liệu và hỗ trợ bởi công nghệ AI chiếm hơn một nửa lợi nhuận, thì khoảng 25-30% khác sẽ thuộc về các thiết bị hiện trường thông minh (intelligent field devices) (2), đó là các cảm biến, máy móc và linh kiện kết nối mạng có khả năng thu thập, đánh giá và truyền dữ liệu theo thời gian thực.
(1) Mô hình đồng hồ cát:
Trong cấu trúc kim tử tháp, chuỗi giá trị được trải đều giữa các tầng, với tầng giữa đóng vai trò trung gian quan trọng:
– Tầng đáy: nhà cung cấp nguyên liệu, linh kiện, thiết bị cơ bản.
– Tầng giữa: doanh nghiệp sản xuất, vận hành tích hợp, triển khai máy móc và giải pháp.
– Tầng đỉnh: doanh nghiệp sở hữu thương hiệu, nền tảng phân phối.
Khi ngành công nghiệp chuyển sang mô hình đồng hồ cát, giá trị và lợi nhuận không còn tập trung ở tầng giữa mà chuyển dịch về hai đầu.
(2) Intelligent field devices: là các thiết bị phần cứng nằm ở tuyến đầu của nhà máy, nơi tiếp xúc trực tiếp với quy trình sản xuất, nhưng được tích hợp thêm khả năng tính toán, xử lý dữ liệu và giao tiếp mạng.

Lớp điều khiển truyền thống chịu áp lực lớn
Sự thay đổi này khiến lớp điều khiển truyền thống (control layer) phải đối mặt với áp lực. Dù vẫn là một thành phần thiết yếu, nhưng đây không còn là cốt lõi sinh lợi nhất của tự động hóa công nghiệp. Trên khắp thế giới, các doanh nghiệp sớm làm chủ việc điều phối dữ liệu, phần mềm và thiết bị thông minh ở quy mô lớn đã đạt được những kết quả đo lường được: họ tăng năng suất từ 30 đến 50%, giảm chi phí bảo trì đến 35% và tăng đáng kể tuổi thọ của thiết bị.

Công nghệ AI trở thành động lực tạo giá trị then chốt
Ông Adrien Bron, thuộc công ty Bain và là đồng tác giả của nghiên cứu, đã nói rằng: “Điều đang thay đổi không chỉ là công nghệ, mà còn là nơi giá trị kinh tế được tạo ra trên thị trường. Với tầm quan trọng ngày càng tăng của phần mềm, dữ liệu và các thiết bị kết nối thông minh, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tự động hóa công nghiệp phải đánh giá lại và phát triển thêm các chiến lược tạo sự khác biệt. Đồng thời, họ cần xác định rõ nơi nào có thể đạt được lợi thế về quy mô và vị thế dẫn đầu, cũng như nơi nào có thể tạo ra giá trị bền vững trong dài hạn.”

Chỉ riêng các giải pháp được hỗ trợ bởi công nghệ AI có thể khai thác thêm 70 tỷ USD giá trị thị trường vào năm 2030, tương đương mức tăng trưởng hơn 20%. Nghiên cứu của công ty Bain chỉ ra rằng một vài lĩnh vực ứng dụng cụ thể như robot thích ứng (adaptive robotics) (1), bảo trì dự báo và các hệ thống dựa trên tri thức (knowledge-based systems) (2) chiếm tỷ trọng lớn trong tiềm năng này. Một phần đáng kể của việc tạo giá trị dự kiến sẽ được hiện thực hóa trong vòng 1 đến 5 năm tới. Trong những lĩnh vực này, công nghệ AI không còn là yếu tố tạo khác biệt mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để gia nhập thị trường.
(1) Adaptive robotic: là thế hệ robot có khả năng tự điều chỉnh hành vi, tốc độ và quỹ đạo chuyển động để phù hợp với những thay đổi không dự tính trước trong môi trường làm việc.
(2) Knowledge-based system: là một chương trình máy tính có khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp bằng cách sử dụng các kiến thức chuyên môn đã được hệ thống hóa, thay vì chỉ dựa trên các thuật toán toán học thuần túy.

Các giải pháp chuyên biệt theo chiều dọc thúc đẩy tăng trưởng
Đồng thời, áp lực cạnh tranh đang gia tăng rõ rệt trên toàn ngành. Các lợi thế cạnh tranh truyền thống đang mất dần tầm quan trọng nhanh hơn so với kỳ vọng của nhiều nhà cung cấp. Áp lực đến từ cả hai đầu của chuỗi giá trị: Trong khi các doanh nghiệp lớn thuộc lĩnh vực điện toán đám mây (hyperscalers) và các công ty thuần AI đang xâm nhập sâu hơn vào phần mềm công nghiệp và nền tảng dữ liệu, thì các nhà cung cấp phần cứng lại đang gây áp lực lên biên lợi nhuận của các linh kiện tự động hóa quan trọng.

Ông Michael Schertler, thuộc công ty Bain và đồng tác giả nghiên cứu, giải thích: “Đối với các công ty tự động hóa lâu đời, điều này dẫn đến áp lực ngày càng tăng từ nhiều phía. Cùng lúc đó, chi phí chuyển đổi đang giảm xuống khi phần mềm ngày càng tách rời khỏi phần cứng và khả năng tương tác giữa các hệ thống tăng lên. Nguy cơ lớn nhất không nằm ở sự đứt gãy đột ngột, mà nằm ở sự vô hiệu hóa một cách từ từ.”

Các giải pháp chuyên biệt theo chiều dọc dẫn dắt tăng trưởng
Theo nghiên cứu của công ty Bain, đến năm 2030, gần 60% mức tăng trưởng bổ sung trong ngành tự động hóa công nghiệp sẽ đến từ các giải pháp chuyên biệt theo chiều dọc được thiết kế riêng cho từng ngành cụ thể. Ví dụ, đối với các nhà sản xuất thực phẩm và đồ uống, trọng tâm nằm ở khả năng truy xuất nguồn gốc và vệ sinh an toàn. Ngược lại, các nhà sản xuất pin và ô tô lại ưu tiên hiệu suất sản xuất, sản lượng và khả năng chuyển đổi dây chuyền linh hoạt. Trong lĩnh vực khoa học đời sống, việc thẩm định và tuân thủ quy định là những yêu cầu quan trọng, chứ không đơn thuần là các chức năng bổ sung. Ông Schertler chia sẻ: “Trong bối cảnh này, tăng trưởng và tạo giá trị đang dịch chuyển mạnh mẽ sang các giải pháp mang tính chiều dọc, kết hợp phần mềm, dữ liệu và phần cứng thành các hệ thống tích hợp xuyên suốt từ đầu đến cuối. Lợi thế cạnh tranh ngày càng dựa trên sự am hiểu sâu sắc về từng ngành hàng cụ thể, chứ không chỉ nằm ở việc điều khiển các máy móc riêng lẻ.”

Mô hình kinh doanh chuyển dịch sang quan hệ đối tác vòng đời sản phẩm
Với sự sẵn có ngày càng cao của công nghệ trí tuệ nhân tạo dựa trên dữ liệu liên tục, việc tạo giá trị đang chuyển từ các giải pháp rời rạc, mua đứt sản phẩm sang các mô hình kinh doanh dài hạn dựa trên vòng đời sản phẩm. Các doanh nghiệp đang có xu hướng ưu tiên những đối tác không chỉ dừng lại ở bước bàn giao thiết bị mà còn đồng hành xuyên suốt: từ giai đoạn khởi động, vận hành cho đến tối ưu hóa hiệu suất liên tục. Điều này đặc biệt củng cố các mô hình kinh doanh dựa trên doanh thu định kỳ và các nhà cung cấp sẵn sàng cam kết trách nhiệm lâu dài đối với kết quả đầu ra.

Chuyên gia Adrien Bron từ công ty Bain kết luận rằng: “Khi các hệ thống tiến tới khả năng tự vận hành, lợi thế cạnh tranh của các nhà cung cấp sẽ ngày càng phụ thuộc vào khả năng kết hợp phần mềm, dữ liệu và các thiết bị hiện trường thông minh thành các giải pháp tích hợp toàn diện. Những doanh nghiệp thành công trong việc điều phối trí tuệ xuyên suốt các hệ thống, quy trình và hệ sinh thái sẽ khai thác được tiềm năng tạo giá trị lớn nhất trong giai đoạn tiếp theo của tự động hóa công nghiệp.”

Để xem các tin bài khác về “Mô hình kinh doanh”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: Hannover Messe

Lưu ý: 

Để xem và khai thác hiệu quả nội dung của video clip nói trên (từ YouTube/ một dịch vụ của Google), Quý vị có thể thực hiện các bước sau:
1. Nếu tốc độ internet nhanh, có thể mở chế độ xem toàn màn hình bằng cách nhấn vào khung [ ] tại góc phải (phía dưới góc phải của video)
2. Chọn chế độ hình ảnh tốt nhất của đoạn video, hãy click vào hình bánh xe răng cưa và chọn chất lượng cao hơn (hoặc HD) theo ý muốn
3. Để hiển thị nội dung phụ đề, nhấn vào nút biểu tượng phụ đề [cc]. Một số video không có chức năng này sẽ không có biểu tượng phụ đề.
4. Quý vị có thể nghe hiểu tiếng Anh và có nhu cầu chia sẻ thông tin đến cộng đồng, hãy hỗ trợ techMAG biên dịch nội dung video và gửi cho chúng tôi để có cơ hội đăng thông tin lên technologyMag.net