Singapore là một quốc gia có diện tích nhỏ hơn cả thành phố New York và gần như không sở hữu bất kỳ nguồn tài nguyên thiên nhiên nào. Tuy nhiên, quốc gia này luôn hiện diện ở vị trí trung tâm của thương mại toàn cầu. Năm 2025, Cảng Singapore (Port of Singapore) đã xử lý kỷ lục 45 triệu container hàng hóa.

Ở quy mô toàn cầu, đây là một khối lượng hàng hóa khổng lồ đối với một quốc gia chỉ có khoảng 6 triệu dân. Với một nền kinh tế sản xuất rất ít hàng hóa, việc xử lý lượng hàng lớn như vậy là điều hết sức đáng kinh ngạc. Điều đáng chú ý hơn nữa là phần lớn số hàng hóa đó hoàn toàn không ở lại Singapore.

Trong bài viết lần này, ban biên tập technologyMAG chia sẻ video của kênh Neu, nói về tầm quan trọng của Cảng Singapore với thương mại toàn cầu.

Để xem và hiểu một cách đầy đủ nội dung của video (bằng tiếng Anh), Quý độc giả nên tham khảo toàn bộ nội dung của bài viết trước khi xem video. Để xem video ở chế độ toàn màn hình (full-screen), vui lòng nhấn vào khung [ ] tại góc phải phía dưới của video hoặc nhấn phím F.

Để hiểu cách Singapore làm được điều này, trước tiên cần nhìn vào vai trò thực sự của cảng biển nơi đây. Phần lớn các cảng lớn trên thế giới, như Los Angeles hay Rotterdam, đều là các cảng đích (destination ports). Một con tàu cập cảng, dỡ hàng điện tử và nhiều loại hàng hóa khác, sau đó các sản phẩm này được vận chuyển bằng xe tải đến các cửa hàng để tiêu thụ tại thị trường nội địa.

Trong khi đó, Cảng Singapore vận hành theo một mô hình hoàn toàn khác. Khoảng 85 – 90% lượng hàng cập cảng là hàng trung chuyển (transshipment cargo), tức chỉ đi ngang qua Singapore trước khi tiếp tục hành trình đến điểm đến cuối cùng. Có thể xem Singapore như trung tâm phân loại hàng hóa hiệu quả nhất thế giới, và câu chuyện về cách quốc gia này trở thành “người trung gian” của thương mại toàn cầu bắt đầu từ chính vị trí địa lý của mình.

Lợi thế địa lý tại eo biển Malacca
Nằm ở cực nam bán đảo Mã Lai, Singapore tọa lạc ngay cửa ngõ của eo biển Malacca. Đây là tuyến hàng hải dài khoảng 800 km và tại điểm hẹp nhất chỉ rộng khoảng 50 km. Đồng thời, đây cũng là tuyến đường ngắn nhất và trực tiếp nhất nối Ấn Độ Dương với Thái Bình Dương.

Mỗi ngày, hàng trăm con tàu chở dầu từ Trung Đông và hàng hóa cao cấp từ châu Âu di chuyển về phía đông, trong khi các tàu chở hàng điện tử từ Trung Quốc và hàng dệt may từ châu Á lại đi theo hướng ngược lại về phía tây. Nhờ đó, gần một phần tư tổng lưu lượng thương mại hàng hải toàn cầu đi ngang qua ngay trước cửa ngõ Singapore.

Tuy nhiên, vị trí địa lý chỉ mang lại cơ hội. Điều quan trọng là phải xây dựng được hệ thống hạ tầng đủ năng lực để khai thác lợi thế đó, và Singapore đã làm chính xác điều này.

Mô hình Hub-and-Spoke tạo nên lợi thế trung chuyển
Toàn bộ mô hình kinh tế của Cảng Singapore được xây dựng dựa trên hệ thống hub-and-spoke (1).
(1) Hub-and-spoke là một mô hình tổ chức mạng lưới vận tải hoặc logistics, trong đó mọi luồng hàng hóa hoặc hành khách từ nhiều điểm nhỏ được tập trung về một trung tâm (hub), sau đó mới được phân phối tiếp đến các điểm đến khác thông qua các tuyến nhánh (spokes).

Có thể hình dung tương tự như một trung tâm trung chuyển hàng không lớn. Nếu muốn bay từ một thị trấn nhỏ ở bang Ohio đến một thị trấn nhỏ tại Đức, hành khách sẽ không có chuyến bay thẳng mà phải quá cảnh tại một trung tâm lớn như sân bay JFK hoặc Frankfurt trước khi tiếp tục hành trình.

Ngành vận tải biển cũng hoạt động theo nguyên lý tương tự. Các hãng tàu không muốn đưa một tàu mẹ (mother vessel) trị giá khoảng 200 triệu USD với sức chở tới 24.000 container ghé lần lượt hàng chục cảng nhỏ tại Việt Nam, Indonesia hay Philippines. Điều đó vừa tốn thời gian vừa tiêu hao rất nhiều nhiên liệu.

Thay vào đó, họ sử dụng các tàu gom hàng (feeder ships). Những con tàu này sẽ thu gom hàng hóa từ các cảng nhỏ trong khu vực rồi đưa toàn bộ về cảng trung tâm. Sau đó, các tàu mẹ khổng lồ cập cảng, bốc hàng nghìn container cùng lúc trước khi khởi hành sang châu Âu hoặc châu Mỹ.

Nhờ tập trung hàng hóa theo cách này, các hãng tàu đạt được lợi thế kinh tế theo quy mô (economies of scale), giúp giảm chi phí vận chuyển trên mỗi container khoảng 15-25%. Đó cũng là cách Singapore giúp ngành vận tải biển tiết kiệm chi phí, đồng thời thu được khoản doanh thu đáng kể từ vai trò trung chuyển của mình.

Tốc độ vận hành là yếu tố quyết định
Để mô hình này hoạt động hiệu quả, tốc độ là yếu tố quan trọng nhất. Một tàu container khổng lồ chỉ tạo ra doanh thu khi đang di chuyển, chứ không phải khi nằm tại cầu cảng. Vì vậy, đơn vị khai thác cảng của Singapore phải vận hành toàn bộ hệ thống với độ chính xác rất cao.

Trung bình, các cẩu container tại đây thực hiện hơn 40 lượt nâng hạ mỗi giờ. Một tàu container sức chở 10.000 TEU có thể hoàn tất toàn bộ quá trình bốc dỡ và rời cảng trong chưa đầy 18 giờ – thời gian quay vòng nhanh nhất tại châu Á.

Trong năm 2024, Singapore đón hơn 130.000 lượt tàu cập và rời cảng. Điều đó đồng nghĩa gần như cứ vài phút lại có một tàu hàng cỡ lớn cập hoặc rời bến, diễn ra liên tục 24 giờ mỗi ngày và 365 ngày mỗi năm.

Trái tim của nền kinh tế Singapore
Cảng biển là trái tim của nền kinh tế Singapore. Lĩnh vực hàng hải đóng góp khoảng 7% GDP của quốc gia và tạo việc làm cho hơn 170.000 lao động.

Quan trọng hơn, cảng biển còn mang lại cho Singapore sức ảnh hưởng địa chính trị rất lớn. Mỗi năm có hơn 500 tỷ USD giá trị hàng hóa lưu thông qua các bến cảng của nước này, khiến Singapore trở thành một mắt xích không thể thiếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Điều đó đồng nghĩa các cường quốc trên thế giới đều có lợi ích trong việc duy trì sự an toàn, ổn định và an ninh chính trị của đảo quốc này. Theo đúng nghĩa đen, cảng biển chính là một tài sản an ninh quốc gia.

Vượt qua khủng hoảng chuỗi cung ứng bằng AI
Những năm gần đây, chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục đối mặt với nhiều biến động.

Khủng hoảng chuỗi cung ứng, các tàu phải chuyển hướng qua khu vực Biển Đỏ khiến khoảng 90% lịch trình vận tải bị xáo trộn, cùng với các hiện tượng thời tiết cực đoan đã làm nhiều tàu cập Đông Nam Á không còn đúng kế hoạch.

Tuy nhiên, Singapore không bị tê liệt bởi những biến động này. Thay vào đó, nước này triển khai các hệ thống phân tích dự báo như Digital Port SG, sử dụng AI để dự đoán thời điểm các tàu bị chậm sẽ cập cảng, từ đó tối ưu việc phân bổ cầu cảng nhằm duy trì dòng lưu thông hàng hóa.

Trong khi nhiều cảng khác rơi vào tình trạng ùn tắc nghiêm trọng, Singapore vẫn xử lý kỷ lục 41,12 triệu TEU trong năm 2024 và tiếp tục phá vỡ kỷ lục này vào năm 2025.

Tuas Mega Port – Bước tái thiết cho 50 năm tiếp theo
Singapore hiểu rằng việc chỉ vượt qua khủng hoảng hiện tại là chưa đủ. Các tàu container ngày càng lớn hơn, trong khi các cảng tại Malaysia và Trung Quốc đang được trợ cấp mạnh để mở rộng hạ tầng với mục tiêu cạnh tranh vị trí dẫn đầu của Singapore.

Thay vì chỉ cải tiến từng phần, chính phủ Singapore quyết định tái thiết toàn bộ hệ thống cảng. Quốc gia này đang hợp nhất tất cả các bến cảng hiện hữu trong nội đô thành một siêu cảng thống nhất tại khu vực phía tây đảo quốc.

Khi hoàn thành đầy đủ bốn giai đoạn vào những năm 2040, Tuas Mega Port sẽ trở thành cảng container tự động hóa lớn nhất thế giới với công suất đạt 65 triệu TEU mỗi năm – cao hơn gần 50% so với năng lực xử lý hiện nay.

Singapore – Trạm tiếp nhiên liệu hàng hải lớn nhất thế giới
Có một yếu tố quan trọng khác thường bị bỏ qua khi nói về hàng chục triệu container tại Singapore, đó chính là nhiên liệu.

Một tàu container dài khoảng 400m chạy liên tục từ Rotterdam (Hà Lan) trong ba tuần sẽ tiêu thụ hàng trăm tấn nhiên liệu mỗi ngày. Trước khi quay đầu trở lại, con tàu cần được tiếp nhiên liệu.

Singapore không chỉ là trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn nhất thế giới mà còn là trạm tiếp nhiên liệu hàng hải lớn nhất hành tinh. Trong ngành hàng hải, hoạt động này được gọi là bunkering.

Năm 2025, Singapore đã cung cấp hơn 50 triệu tấn nhiên liệu hàng hải (marine bunker fuel). Con số này tương đương khoảng 20% tổng lượng nhiên liệu hàng hải được bán trên toàn thế giới chỉ tại một cảng duy nhất.

Trong khi đó, đối thủ gần nhất là Rotterdam thường chỉ đạt khoảng 10 triệu tấn mỗi năm. Điều này giúp Singapore duy trì vị thế vượt trội trong lĩnh vực cung cấp nhiên liệu cho tàu biển.

Dẫn dắt quá trình chuyển đổi xanh của ngành hàng hải
Singapore đang tận dụng lợi thế này để thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng của ngành vận tải biển.

Ngành hàng hải hiện chịu áp lực rất lớn trong việc giảm phát thải carbon. Các hãng tàu đang tìm cách chuyển từ dầu nhiên liệu nặng (heavy fuel oil) sang methanol xanh, amoniac và nhiên liệu sinh học.

Tuy nhiên, họ gặp phải bài toán “con gà và quả trứng”. Không ai muốn đầu tư đóng tàu sử dụng nhiên liệu xanh nếu các cảng chưa thể cung cấp loại nhiên liệu đó. Singapore đã chủ động giải quyết vấn đề này.

Quốc gia này tích cực trợ cấp cho các tàu tiếp nhiên liệu đa nhiên liệu (multi-fuel bunkering vessels), đồng thời nâng cấp toàn bộ hạ tầng để những con tàu sử dụng methanol xanh có thể được tiếp nhiên liệu ngay khi cập cảng.

Bằng cách đó, Singapore đang chuẩn bị sẵn nền tảng để duy trì vị thế dẫn đầu trong nhiều thập kỷ tới.

Chuẩn bị cho biến đổi khí hậu
Yếu tố môi trường cũng được tích hợp ngay từ giai đoạn thiết kế Tuas Mega Port. Toàn bộ nền vận hành của cảng được xây dựng cao hơn mực nước biển trung bình khoảng 5m nhằm đối phó với nguy cơ nước biển dâng trong tương lai.

Hơn 50% vật liệu san lấp của hai giai đoạn đầu được lấy từ đất đào của các dự án xây dựng trong nước, giúp tiết kiệm hơn 2 tỷ USD chi phí vật liệu san lấp.

Singapore cũng đầu tư 6 triệu USD để di dời các rạn san hô bị ảnh hưởng, đạt tỷ lệ sống sót khoảng 80% đối với hệ sinh thái biển được di chuyển.

Thành công được tạo nên bằng chiến lược
Đối với một quốc gia không có tài nguyên thiên nhiên, Cảng Singapore là minh chứng rõ nét nhất cho sức mạnh của chiến lược phát triển.

Singapore không trở thành cường quốc thương mại toàn cầu nhờ may mắn. Quốc gia này đã chủ động biến một điểm nghẽn hàng hải có vị trí thuận lợi thành trung tâm logistics hàng đầu thế giới thông qua đầu tư hạ tầng, hiệu quả vận hành và cam kết luôn đi trước đối thủ.

Trong khi nhiều quốc gia vẫn đang tìm cách giải quyết những vấn đề của chuỗi cung ứng hiện tại, Singapore đã xây dựng hệ thống cảng tự động hóa được kỳ vọng sẽ định hình hoạt động thương mại toàn cầu trong 50 năm tới.

Singapore đã chứng minh rằng một quốc gia không nhất thiết phải sản xuất phần lớn hàng hóa của thế giới để có ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế toàn cầu. Điều quan trọng là trở thành quốc gia giỏi nhất trong việc vận chuyển chúng.

Tiếp tục khám phá chuyên đề Hàng hải & Đóng tàu trên trang technologyMAG
Bài viết này là một phần trong chuỗi nội dung chuyên sâu về ngành hàng hải, vận tải biển, cảng biển, logistics và công nghiệp đóng tàu tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng phụ thuộc vào vận tải container, các cảng biển hiện đại, đội tàu thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu, lĩnh vực hàng hải đang giữ vai trò then chốt trong kết nối kinh tế, thúc đẩy xuất nhập khẩu và bảo đảm lưu thông hàng hóa giữa các quốc gia. Đồng thời, sự phát triển của công nghiệp đóng tàu, công nghệ hàng hải và hạ tầng cảng biển cũng đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của nhiều nền kinh tế.

Để giúp độc giả thuận tiện theo dõi các nội dung liên quan, Ban biên tập technologyMAG đã xây dựng Chuyên đề Hàng hải & Đóng tàu, bao gồm các nhóm bài viết về vận tải container, logistics hàng hải, hệ thống cảng biển, công nghệ đóng tàu, các loại tàu thương mại, chuỗi cung ứng toàn cầu, những doanh nghiệp hàng hải hàng đầu thế giới, cũng như các xu hướng và công nghệ mới đang định hình tương lai của ngành vận tải biển.

Tìm hiểu thêm về Chuyên đề Hàng hải & Đóng tàu tại: https://www.technologymag.net/category/nganh-cong-nghiep/cong-nghiep-giao-thong/hang-hai-dong-tau-cat/

Để xem các tin bài khác về “Cảng Singapore”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: Neu