Sân bay thường được xem là những không gian mang tính chức năng, thậm chí khá tẻ nhạt, thường gắn với những hàng chờ an ninh kéo dài, dịch vụ ăn uống đắt đỏ hay các phòng chờ đơn điệu.

Tuy nhiên, hãy tưởng tượng bạn vừa bước xuống từ một chuyến bay dài và đi thẳng vào một khu vườn sinh thái trong nhà với thác nước đổ xuống, hoặc trượt từ một đường trượt cao bốn tầng ngay bên trong nhà ga. Hãy hình dung một sân bay có hồ bơi và bể tắm massage trên mái, mở cửa cho bất kỳ hành khách nào có vài giờ chờ chuyến bay. Đây không phải là công viên giải trí hay bối cảnh của một bộ phim viễn tưởng, mà là một địa điểm có thật, liên tục được xếp hạng là sân bay tốt nhất thế giới: Sân bay Changi Singapore, nơi thời gian quá cảnh đã được biến thành một trải nghiệm đáng nhớ, qua đó thiết lập một chuẩn mực mới cho ngành hàng không.

Chính sự khác biệt này không chỉ dừng lại ở trải nghiệm, mà còn gợi mở một vấn đề sâu hơn về cách một sân bay được thiết kế và vận hành.

Changi khác biệt đến mức đặt ra một câu hỏi cốt lõi: làm thế nào một quốc gia nhỏ có thể xây dựng một sân bay không chỉ là trung tâm trung chuyển mà còn là một cỗ máy kinh tế mạnh mẽ. Trong tin bài lần này, ban biên tập technologyMAG chia sẻ video của kênh Behind Asia, nói về quá trình phát triển của sân bay Changi, từ khi xây dựng cho đến khi trở thành sân bay hàng đầu thế giới.

Quy mô vận hành và vai trò kinh tế của Changi
Để hiểu điều này, trước hết cần nhìn vào quy mô vận hành của Changi và lý do vì sao sân bay này có ý nghĩa lớn trong bối cảnh hiện tại.

Năm 2024, Changi phục vụ khoảng 68 triệu hành khách, tương đương khoảng mười hai lần dân số Singapore, qua đó nằm trong nhóm 15 sân bay bận rộn nhất thế giới. Trong các bảng xếp hạng trước đại dịch COVID-19, sân bay này cũng thuộc nhóm dẫn đầu toàn cầu về lượng khách quốc tế.

Hiện có hơn 100 hãng hàng không hoạt động tại đây, kết nối Singapore với hơn 170 thành phố trên khắp châu Á, châu Âu, châu Đại Dương, châu Phi và châu Mỹ. Trong điều kiện bình thường, cứ khoảng 80 giây lại có một chuyến bay cất cánh hoặc hạ cánh.

Tuy nhiên, quy mô vận hành chỉ là một phần của câu chuyện. Quan trọng hơn, Changi không chỉ là nơi luân chuyển hành khách. Các số liệu gần đây cho thấy sân bay đóng góp hơn 13 tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế Singapore và hỗ trợ khoảng 119.000 việc làm. Đối với một quốc gia thành phố có quy mô nhỏ, đây là tác động rất lớn.

Chính vì vậy, Thủ tướng Singapore đã gọi Changi là “huyết mạch” của sự thịnh vượng quốc gia. Sân bay này cũng đã nhận hơn 680 giải thưởng kể từ khi đi vào hoạt động, bao gồm nhiều lần đạt danh hiệu “sân bay tốt nhất thế giới”.

Bối cảnh hậu đại dịch và cuộc đua mở rộng công suất
Tầm quan trọng của Changi càng rõ hơn trong giai đoạn hậu đại dịch, khi ngành hàng không toàn cầu đang phục hồi mạnh.

Lưu lượng hành khách của Singapore trong năm 2024 về cơ bản đã quay trở lại mức trước năm 2020. Đồng thời, quốc gia này tiếp tục mở rộng hạ tầng hàng không. Dự án Terminal 5 đã được khởi công và được kỳ vọng sẽ nâng công suất của sân bay thêm hơn 50% trong thập niên 2030.

Động thái này phản ánh mức độ cạnh tranh rất cao trong ngành. Khu vực châu Á – Thái Bình Dương được dự báo sẽ đóng góp hơn một nửa tăng trưởng hàng không toàn cầu trong hai thập kỷ tới. Mọi trung tâm hàng không lớn đều đang cạnh tranh để giành thị phần, và Singapore đang đặt cược rằng Changi sẽ tiếp tục là lợi thế chiến lược cốt lõi.

Giới hạn của Paya Lebar: bước ngoặt dẫn đến sân bay Changi
Để hiểu vì sao Changi có được vị thế hiện nay, cần quay lại giữa thập niên 1970. Khi đó, toàn bộ các chuyến bay quốc tế của Singapore đều được xử lý tại sân bay Paya Lebar, một sân bay chỉ với một đường băng nằm gần trung tâm thành phố. Đến năm 1975, sân bay này phục vụ khoảng 4 triệu hành khách mỗi năm và đã vận hành ở trạng thái quá tải.

Trong bối cảnh máy bay ngày càng lớn và nhu cầu đi lại tăng nhanh, rõ ràng Paya Lebar không thể đáp ứng lâu dài. Kế hoạch ban đầu là mở rộng sân bay hiện hữu bằng cách xây thêm đường băng và nhà ga lớn hơn. Singapore đã đầu tư khoảng 800 triệu đô la Singapore vào phương án này.

Những giới hạn này khiến bài toán mở rộng không còn đơn thuần là kỹ thuật, mà trở thành một lựa chọn mang tính chiến lược.

Tuy nhiên, năm 1975, Thủ tướng Lý Quang Diệu đã bác bỏ kế hoạch mở rộng và quyết định xây dựng một sân bay hoàn toàn mới tại Changi, ở bờ đông của đảo quốc. Quyết định này đồng nghĩa với việc từ bỏ khoản đầu tư trước đó và cam kết chi thêm 1,5 tỷ đô la Singapore cho dự án mới.

Lý do cho lựa chọn này mang tính chiến lược. Paya Lebar bị giới hạn bởi khu đô thị xung quanh, gần như không còn không gian mở rộng. Ngược lại, Changi nằm sát biển, cho phép máy bay cất và hạ cánh theo hướng ra biển, qua đó giảm tiếng ồn và ô nhiễm, đồng thời tạo điều kiện mở rộng trong tương lai thông qua lấn biển.

Việc di dời sân bay cũng giúp giải phóng quỹ đất đô thị có giá trị cao và loại bỏ các hạn chế về chiều cao xây dựng do đường bay. Ngoài ra, Changi nằm gần các tuyến hàng không quốc tế trọng yếu, qua đó củng cố vai trò của Singapore như một trung tâm kết nối toàn cầu.

Xây dựng cho tương lai: từ ý tưởng đến hiện thực
Sau quyết định này, một ủy ban đặc biệt được thành lập để đánh giá khả năng hoàn thành sân bay mới trong thời gian ngắn. Kết luận là dự án có thể hoàn thành trong vòng sáu năm.

Ông Sim Kee Boon được giao phụ trách dự án, và một chương trình xây dựng quy mô lớn được triển khai. Đường băng quân sự hiện hữu được kéo dài từ 2 km lên 4 km để phục vụ máy bay cỡ lớn. Hàng chục triệu mét khối cát được sử dụng để lấn biển. Các tuyến đường mới được xây dựng và khoảng 11.000 hộ gia đình được tái định cư.

Thủ tướng Lý Quang Diệu theo sát tiến độ dự án và yêu cầu sân bay phải phản ánh bản sắc “thành phố trong vườn” (garden city) của Singapore. Ông muốn ấn tượng đầu tiên của du khách là màu xanh và cảm giác thân thiện, đến mức yêu cầu trồng hàng nghìn cây dọc tuyến đường vào sân bay. Ông cũng trực tiếp quan sát tiến độ thi công từ trực thăng, trong đó các kỹ sư sử dụng các dấu hiệu trực quan để đánh dấu khu vực triển khai.

Ngày 1 tháng 7 năm 1981, sân bay Changi chính thức đi vào hoạt động với một nhà ga và một đường băng có công suất khoảng 10 triệu hành khách mỗi năm. Quan trọng hơn, sân bay được thiết kế ngay từ đầu để có thể mở rộng trong tương lai, tạo nền tảng cho việc phát triển trong nhiều thập kỷ sau đó.

Mô hình doanh thu phi hàng không và thiết kế trải nghiệm của Changi
Bước ngoặt thực sự của Changi không chỉ nằm ở hạ tầng, mà nằm ở mô hình kinh doanh. Nguồn thu cốt lõi của sân bay không đến từ hoạt động bay, mà từ các hoạt động diễn ra bên trong nhà ga.

Trong thực tế, ít nhất 40% doanh thu của các sân bay đến từ các hoạt động phi hàng không như bán lẻ, ăn uống, bãi đỗ xe và dịch vụ. Ở một số trường hợp, con số này có thể lên tới 80% lợi nhuận.

Changi nhận ra điều này từ rất sớm và định vị mình không chỉ là một điểm trung chuyển mà còn là một điểm đến. Sân bay được thiết kế để hành khách không chỉ đi qua mà còn ở lại lâu hơn, trải nghiệm nhiều hơn và chi tiêu nhiều hơn.

Đến năm 2019, doanh thu từ bán lẻ và dịch vụ của Changi đã tăng hơn gấp đôi so với một thập kỷ trước, chiếm gần một nửa tổng doanh thu vận hành và vượt cả nguồn thu từ phí hàng không.

Chiến lược này tạo ra một vòng lặp kinh tế tự củng cố: doanh thu thương mại cao cho phép duy trì mức phí cạnh tranh, từ đó thu hút thêm hãng bay và hành khách, qua đó tiếp tục gia tăng chi tiêu trong sân bay.

Chính logic doanh thu này đã chi phối trực tiếp cách Changi thiết kế toàn bộ không gian của mình.

Toàn bộ thiết kế không gian của Changi phản ánh logic này, với hơn 400 cửa hàng và điểm ăn uống cùng các tiện ích như rạp chiếu phim, khu giải trí và không gian thư giãn. Ngay cả những yếu tố như khu vườn sinh thái hay cầu trượt trong nhà cũng đóng vai trò điều hướng dòng hành khách qua các khu vực thương mại.

Jewel Changi: biểu tượng của sân bay như một điểm đến
Triết lý này được thể hiện rõ nhất trong một công trình mang tính biểu tượng của Changi, khu phức hợp Jewel Changi Airport, khai trương năm 2019.

Đây là một tổ hợp mái vòm kính quy mô lớn, kết hợp bán lẻ, giải trí và thiên nhiên trong cùng một không gian. Điểm nhấn là thác nước trong nhà HSBC Rain Vortex cao 40 mét, cùng với rừng trong nhà, các lối đi bộ và nhiều khu trải nghiệm.

Jewel không chỉ phục vụ hành khách mà còn mở cửa cho công chúng, qua đó biến sân bay thành một điểm đến độc lập. Công trình này thu hút cả người dân địa phương và du khách, kéo dài thời gian lưu lại, tăng lưu lượng người và mở rộng doanh thu, đồng thời củng cố hình ảnh toàn cầu của Changi.

Changi trong cạnh tranh toàn cầu và chiến lược quốc gia của Singapore
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, nhiều sân bay lớn như London Heathrow, Dubai International, Seoul Incheon hay Doha Hamad đã áp dụng các chiến lược tương tự. Tuy nhiên, Changi vẫn được xem là một trong những chuẩn mực của ngành.

Một phần quan trọng của lợi thế này đến từ vị trí địa lý. Singapore nằm trong bán kính bay khoảng 7 đến 8 giờ của một nửa dân số thế giới, giúp Changi trở thành một trung tâm trung chuyển thuận lợi giữa các khu vực lớn.

Tỷ lệ hành khách quá cảnh cao cho thấy vai trò của sân bay không nằm ở thị trường nội địa mà ở năng lực kết nối quốc tế.

Changi cũng gắn chặt với hệ sinh thái kinh tế của Singapore. Các chính sách bầu trời mở (open skies) (*) tạo điều kiện cho các hãng hàng không hoạt động, qua đó tăng kết nối và nâng cao năng lực cạnh tranh. Sân bay còn vận hành theo mô hình doanh nghiệp linh hoạt, cho phép đầu tư ra nước ngoài và xuất khẩu năng lực vận hành.
(*) Open skies là cách mà Singapore tự do hóa ngành hàng không, cho phép các hãng bay nước ngoài tiếp cận thị trường với ít hoặc không có hạn chế về tần suất, điểm đến và quyền vận chuyển.

Bên cạnh đó, Changi là một trung tâm hàng hóa lớn, xử lý hơn 2 triệu tấn hàng mỗi năm, đóng vai trò quan trọng trong logistics và thương mại quốc tế.

Khác với nhiều sân bay phụ thuộc vào thị trường nội địa, Changi tập trung thu hút hành khách quốc tế quá cảnh thông qua trải nghiệm vượt trội và khả năng kết nối mạnh. Chính cách tiếp cận này đã giúp Singapore, dù là một quốc gia nhỏ, duy trì vị thế lớn trong ngành hàng không toàn cầu.

Ở cấp độ cao hơn, đây không chỉ là câu chuyện của một sân bay.

Bằng cách kết hợp quy hoạch dài hạn, mô hình doanh thu hiệu quả và trải nghiệm hành khách được thiết kế như một lợi thế cạnh tranh, Changi đã tái định nghĩa vai trò của một sân bay, trở thành một công cụ kinh tế và chiến lược cấp quốc gia.

Để xem các tin bài khác về “Sân bay”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: Behind Asia