Trong loạt bài viết trước về chủ đề đường sắt, ban biên tập technologyMAG đã chia sẻ các bài viết về hệ thống đường sắt tại một số quốc gia phát triển tại châu Âu và châu Á như Pháp, Đức, Nhật Bản, Trung Quốc, Thụy Sĩ… Trong bài viết lần này, ban biên tập technologyMAG chia sẻ video của kênh Railways Explained, nói về một số nhà ga đông đúc và nổi bật nhất trên thế giới.

Bức tranh tổng quan về các nhà ga đông đúc nhất thế giới
Trong danh sách các nhà ga đường sắt đông đúc nhất thế giới, một điều đáng chú ý là 23 vị trí đầu tiên đều thuộc về Nhật Bản. Dẫn đầu trong số đó là ga Shinjuku tại Tokyo, phục vụ tới 3,6 triệu hành khách mỗi ngày. Tiếp theo là ga Shibuya và Ikebukuro, cũng tại Tokyo, với lần lượt 3 triệu và 2,5 triệu hành khách mỗi ngày. Ở vị trí thứ tư là ga Umeda tại Osaka với 2,3 triệu hành khách, tiếp theo là ga Yokohama tại tỉnh Kanagawa với 2,1 triệu hành khách. Chỉ sau 23 nhà ga tại Nhật Bản này, nhà ga đầu tiên ngoài Nhật Bản mới xuất hiện – đó là Paris Nord.

Mặc dù không thể phủ nhận rằng người Nhật sử dụng mạng lưới đường sắt với cường độ rất cao, nhưng bảng xếp hạng này vẫn tồn tại một số điểm cần xem xét. Hệ thống đường sắt Nhật Bản có đặc thù là nhiều tuyến tàu ngoại ô do các công ty tư nhân vận hành với hệ thống vé riêng biệt, chẳng hạn như tuyến Odakyu và tuyến JR tại ga Shinjuku, khiến một lượng lớn hành khách trung chuyển có thể được ghi nhận nhiều lần trong thống kê lưu lượng. Do đó, dù các nhà ga này thực sự rất đông đúc, các con số thống kê có thể cần được đánh giá lại. Bên cạnh đó, dữ liệu từ một số quốc gia như Ấn Độ và Trung Quốc có thể chưa được phản ánh đầy đủ. Những nhà ga như Howrah tại Kolkata hay Chhatrapati Shivaji tại Mumbai hoàn toàn có khả năng góp mặt trong danh sách, cùng với nhiều nhà ga lớn tại châu Âu.

Phạm vi và giới hạn của dữ liệu thống kê
Do vậy, khi nói về những nhà ga “bận rộn” nhất trên thế giới, không thể chỉ dựa vào số lượng hành khách, mà cần xem xét thêm vai trò của nhà ga trong hệ thống giao thông, vị trí địa lý, năng lực khai thác, chất lượng dịch vụ hành khách, cũng như ý nghĩa biểu tượng của nhà ga trong mạng lưới đường sắt quốc gia.

Dưới đây là một số nhà ga tiêu biểu với lưu lượng hành khách lớn trên thế giới. Lưu ý: danh sách không được sắp xếp theo thứ tự mức độ đông đúc.

Zurich Hauptbahnhof – trung tâm đường sắt của Thụy Sĩ
Zurich là thành phố có tổng cộng 25 nhà ga, trong đó lớn nhất và bận rộn nhất là Zurich Hauptbahnhof (trong tiếng Đức, Hauptbahnhof có nghĩa là nhà ga trung tâm hoặc ga chính của một thành phố). Nhà ga này có 26 đường ray, gồm 16 đường trên mặt đất dành cho tàu đường dài và 10 đường ngầm phục vụ cả tàu đường dài và hệ thống S-Bahn ngoại ô. Tổng cộng, nhà ga phục vụ khoảng 400.000 hành khách mỗi ngày trong các ngày làm việc, với gần 3.000 chuyến tàu đi qua, tương đương cứ mỗi 25 giây lại có một chuyến tàu đến hoặc rời ga.

Từ Zurich Hauptbahnhof, có các tuyến kết nối quốc tế như ICE tới Frankfurt và Hamburg, TGV Lyria tới Paris, RegioJet tới Vienna, Bratislava và Budapest, cùng các chuyến EuroCity tới Graz, Milan, Bologna và nhiều điểm đến khác. 

Ngoài ra, các chuyến tàu đêm kết nối Zurich với Amsterdam, Berlin và nhiều thành phố của Đức, trong khi các tuyến InterCity tần suất cao liên kết Zurich với các thành phố lớn của Thụy Sĩ như Geneva, Bern, Lugano, Chur, Lausanne, Basel và Lucerne.

Khu vực đường ray ngầm được chia thành hai phần gồm Museumstrasse ở phía bắc với bốn đường ray và Löwenstrasse ở phía nam cũng với bốn đường ray, đều được thiết kế theo dạng ga xuyên tuyến (through station) (1). Bên cạnh đó, ga đầu cuối Sihltal-Zürich-Uetliberg-Bahn – gọi tắt là SZU – nằm dưới quảng trường phía trước ga. Museumstrasse phục vụ 11 tuyến S-Bahn, Löwenstrasse phục vụ 4 tuyến, trong khi 6 tuyến được chia sẻ giữa khu vực trên mặt đất và ga SZU.
(1) Through station được dùng để chỉ những nhà ga nằm trên tuyến, nơi các đoàn tàu có thể đi qua và tiếp tục hành trình mà không cần quay đầu. Khác với các ga cuối tuyến, nơi tàu phải dừng để kết thúc hành trình hoặc đổi hướng di chuyển, through station cho phép dòng vận hành diễn ra liên tục, giúp giảm thời gian dừng, tăng hiệu suất khai thác và nâng cao năng lực thông qua của toàn mạng lưới.

Sân bay Zurich nằm cách trung tâm thành phố khoảng 10 km về phía bắc, tạo nên một trong những nhà ga kết nối sân bay nhanh nhất châu Âu với thời gian chỉ 9 phút bằng tàu IC5. Các tuyến S-Bahn S2 và S16 cũng kết nối trực tiếp tới sân bay. 

Zurich Hauptbahnhof được mở cửa lần đầu vào năm 1847, trong khi tòa nhà hiện tại mang phong cách tân cổ điển được xây dựng từ năm 1871. Ban đầu, đây là ga đầu cuối của tuyến Spanisch Brötli Bahn – tuyến đường sắt đầu tiên của Thụy Sĩ nối Zurich với Baden.

Về mặt địa lý, Zurich Hauptbahnhof nằm phía bắc khu phố cổ, trên một dải đất hẹp giữa sông Limmat ở phía đông và sông Sihl ở phía tây. Đáng chú ý, sông Sihl chảy qua một đường hầm ngay bên dưới nhà ga, đi giữa các tầng đường ray với cấu trúc dài 150 mét gồm năm khoang song song. Nghệ thuật công cộng cũng là một điểm nổi bật, trong đó có tác phẩm Nana của Niki de Saint Phalle – một hình tượng thiên thần khổng lồ đầy màu sắc canh giữ khu vực sảnh chính.

Hamburg Hauptbahnhof – đầu mối giao thông lớn của Bắc Đức
Hamburg Hauptbahnhof là trung tâm đường sắt quan trọng nhất của thành phố Hamburg và cũng là nhà ga lớn nhất miền bắc nước Đức, phục vụ khoảng 550.000 hành khách mỗi ngày. Được đưa vào hoạt động năm 1906 tại trung tâm thành phố, nhà ga này thay thế nhiều ga nhỏ trước đó. Công trình nổi bật với mái che lớn lấy cảm hứng từ Galerie des Machines tại Hội chợ Thế giới Paris năm 1889.

Hiện nay, Hamburg Hauptbahnhof là một tổ hợp hiện đại với 14 sân ga phục vụ tàu đường dài, S-Bahn và U-Bahn. Mỗi ngày, nhà ga xử lý khoảng 800 chuyến tàu đường dài và khu vực, cùng với 1.200 chuyến S-Bahn. Hành khách có thể di chuyển giữa các sân ga thông qua cầu vượt Nordsteg ở phía bắc hoặc cầu Südsteg ở phía nam, với đầy đủ thang bộ, thang cuốn và thang máy hỗ trợ tiếp cận.

Nhà ga cung cấp các tuyến ICE kết nối các thành phố lớn của Đức như Munich, Frankfurt, Stuttgart, Berlin, Leipzig, Hanover, Dortmund và Cologne. Ngoài ra còn có các tuyến quốc tế trực tiếp tới Basel, Zurich, Prague, Copenhagen, Vienna và Stockholm. Hành khách có thể tiếp tục hành trình tới Brussels hoặc Paris qua Cologne, hoặc tới Warsaw qua Berlin.

Hệ thống S-Bahn gồm các tuyến S1, S2, S3 và S5 hoạt động trên bốn đường ray với hai sân ga trung tâm. Hệ thống U-Bahn bao gồm hai ga ngầm riêng biệt là Hauptbahnhof Süd với các tuyến U1 và U3, và Hauptbahnhof Nord với các tuyến U2 và U4. Phía trên các lối ra đông và tây là khu thương mại Wandhalle với hai tầng, cung cấp nhiều lựa chọn ẩm thực và cửa hàng chuyên biệt.

Penn Station – trung tâm đường sắt lớn nhất Tây bán cầu
Nằm bên dưới Madison Square Garden (một nhà thi đấu đa năng ở New York City) tại khu Midtown Manhattan, Penn Station, có tên chính thức là Pennsylvania Station – phục vụ khoảng 600.000 lượt hành khách ra vào mỗi ngày, trở thành nhà ga bận rộn nhất tại Hoa Kỳ và toàn bộ Tây bán cầu.

Nhà ga ban đầu được xây dựng bởi Pennsylvania Railroad và khai trương năm 1910 với thiết kế Beaux-Arts cầu kỳ. Tuy nhiên, do lượng hành khách giảm, công trình này bị phá dỡ vào năm 1963 và được thay thế bằng một nhà ga ngầm. Năm 2021, khu mở rộng Moynihan Train Hall được đưa vào sử dụng trong một tòa nhà bưu điện cũ, bổ sung một không gian kiến trúc mới cho tổ hợp.

Penn Station phục vụ các tổ chức vận hành đường sắt tại Hoa Kỳ như Amtrak, New Jersey Transit và Long Island Rail Road, cùng với sáu tuyến tàu điện ngầm, với tổng cộng khoảng 1.300 chuyến tàu mỗi ngày trong tuần. Nhà ga có khu ẩm thực, cửa hàng bán lẻ và các tác phẩm nghệ thuật của nghệ sĩ địa phương. Cấu trúc bao gồm 21 đường ray và 11 sân ga đảo, kết nối thông qua bảy đường hầm gồm hai hầm North River, bốn hầm East River và hầm Empire Connection.

Nhà ga nằm trên hành lang Đông Bắc – tuyến đường sắt hành khách bận rộn nhất Hoa Kỳ, kết nối New York với Boston ở phía bắc và Philadelphia, Baltimore, Washington D.C. ở phía nam. Dịch vụ liên tỉnh do Amtrak vận hành, trong khi tàu ngoại ô do Long Island Rail Road và New Jersey Transit cung cấp. Hành khách có thể tiếp cận hệ thống tàu điện ngầm và xe buýt ngay trong tổ hợp. Từ đây, có thể sử dụng tàu cao tốc Acela tới Boston và Washington D.C., cũng như các tuyến tới Montreal, Chicago, Charlotte, New Orleans, Toronto, Miami, Harrisburg và Pittsburgh.

Không giống nhiều nhà ga lớn khác, Penn Station không có thiết kế thống nhất mà được chia thành các khu vực riêng biệt cho từng đơn vị vận hành. Điều này, cùng với trần thấp và không gian chật chội, khiến nhà ga thường bị chỉ trích. Do đó, một kế hoạch cải tạo lớn đã được công bố vào tháng 11 năm 2021 nhằm xây dựng lại thành một tổ hợp hiện đại, một tầng, diện tích 250.000 foot vuông (~23.200 m²), giúp cải thiện luồng di chuyển và trải nghiệm hành khách.

Gare du Nord – cửa ngõ giao thông của châu Âu
Gare du Nord tại Paris là nhà ga bận rộn nhất châu Âu, phục vụ gần 300 triệu hành khách mỗi năm, tương đương 600.000 đến 800.000 hành khách mỗi ngày. Đây là cửa ngõ quan trọng vào Paris và khu vực phía bắc nước Pháp, đồng thời là trung tâm kết nối tới Bỉ, Hà Lan, Đức và Vương quốc Anh. Riêng khu vực Eurostar phục vụ khoảng 6,6 triệu hành khách mỗi năm, kết nối trực tiếp với London qua đường hầm eo biển Manche.

Nhà ga được phục vụ bởi các tuyến metro số 4 và 5, cùng các tuyến RER B, D và E. Trong đó, tuyến B kết nối tới sân bay Charles de Gaulle, tuyến D nối với Gare de Lyon, và tuyến E kết nối tới Saint-Lazare. Các sân ga được đánh số từ 1 đến 36 với phân bổ riêng cho Eurostar, TGV, TER và tàu ngoại ô, trong khi các sân ga ngầm từ 41 đến 44 dành cho RER.

Gare du Nord được chia thành bốn khu vực chính. Hall 1 là sảnh chính phục vụ các sân ga 1 đến 19. Hall 2 nằm trên tầng ban công và dẫn tới khu kiểm tra Eurostar đi London. Hall 3 nằm phía đông phục vụ các sân ga 20-21 và 30-36, trong khi Hall 4 ở tầng thấp phía đông dẫn tới khu RER.

Được khánh thành năm 1846, nhà ga là một kiệt tác kiến trúc tân cổ điển với mặt tiền trang trí bởi 23 bức tượng đại diện cho các thành phố châu Âu từng kết nối với Paris qua tuyến Chemin de Fer du Nord.

Chhatrapati Shivaji Maharaj Terminus – biểu tượng và trung tâm vận tải của Mumbai
Chhatrapati Shivaji Maharaj Terminus, tên trước đây là Victoria Terminus, không chỉ là một công trình kiến trúc mang tính biểu tượng mà còn là nhà ga bận rộn nhất tại Ấn Độ. Mỗi ngày, khoảng 3 triệu hành khách sử dụng 18 sân ga của nhà ga này, bao gồm cả các dịch vụ liên tỉnh và đường dài, cũng như mạng lưới tàu ngoại ô của Mumbai.

Được thiết kế bởi kiến trúc sư người Anh Frederick William Stevens, nhà ga là một di sản thế giới được UNESCO công nhận. Kiến trúc của công trình kết hợp giữa các yếu tố đền đài truyền thống của Ấn Độ với phong cách Gothic Revival kiểu Ý thời Victoria. Trên đỉnh mái vòm trung tâm là tượng Progress – hình ảnh một người phụ nữ cầm ngọn đuốc và bánh xe nan hoa, biểu tượng cho tri thức và sự tiến bộ.

Nhà ga có tổng cộng 18 sân ga, trong đó 7 sân ga dành cho tàu ngoại ô EMU (electrical multiple unit), còn các sân ga từ 8 đến 18 phục vụ tàu đường dài. Một số dịch vụ nổi bật xuất phát từ sân ga số 18 bao gồm Rajdhani Express, Duronto Express, Garib Rath Express và Tejas Express. Rajdhani Express là một trong những đoàn tàu nhanh và cao cấp nhất, kết nối Mumbai với Delhi. Duronto Express cung cấp dịch vụ tốc độ cao với ít điểm dừng tới Kolkata và Nagpur. Garib Rath Express mang lại lựa chọn ghế điều hòa với chi phí thấp hơn, trong khi Tejas Express là dòng tàu hiện đại với tiện nghi cao và giải trí trên tàu, kết nối Mumbai với Karmali tại Goa.

Ngoài vai trò vận tải, nhà ga còn là một biểu tượng văn hóa, phản ánh di sản lịch sử và kiến trúc đặc trưng của Mumbai.

Shinjuku Station – nhà ga bận rộn nhất thế giới
Nằm tại quận Shinjuku của Tokyo, ga Shinjuku giữ danh hiệu nhà ga đường sắt đông đúc nhất thế giới. Đây là trung tâm trung chuyển chính giữa khu vực trung tâm và phía đông Tokyo với khu vực phía tây, phục vụ cả tàu liên tỉnh, tàu ngoại ô và tàu điện ngầm. Năm 2018, nhà ga ghi nhận 3,6 triệu hành khách mỗi ngày, lập kỷ lục Guinness thế giới. Lượng hành khách giảm mạnh trong giai đoạn COVID-19 nhưng đã phục hồi vào năm 2022 với khoảng 2,7 triệu hành khách mỗi ngày.

Để đáp ứng lưu lượng khổng lồ này, nhà ga được trang bị khoảng 200 lối ra vào, 35 sân ga và 12 tuyến tàu. Không chỉ là một đầu mối giao thông, nhà ga còn được kết nối trực tiếp với nhiều trung tâm thương mại và khu đô thị xung quanh.

Khu vực chính do JR East vận hành cùng các nhà ga tư nhân liền kề bao gồm 35 sân ga, với hệ thống hành lang ngầm và trên cao phức tạp. Ngoài ra, thêm 17 sân ga khác có thể tiếp cận thông qua các lối đi liên thông với 5 nhà ga kết nối trực tiếp, nâng tổng số lên 53 sân ga mà không cần rời khỏi tổ hợp. Toàn bộ hệ thống có hơn 200 lối ra, cả trên mặt đất và dưới lòng đất.

JR East vận hành nhiều tuyến quan trọng tại đây như Chuo Main Line, Chuo Rapid Line, Chuo-Sobu Line, Saikyo Line, Shonan-Shinjuku Line và Yamanote Line. JR East có 8 sân ga đảo trên mặt đất với 16 đường ray, kết nối bằng hai hành lang trên cao và hai hành lang ngầm. Ngoài các dịch vụ đô thị và ngoại ô, nhà ga còn phục vụ nhiều tuyến tàu express như tới Kofu và Matsumoto, cũng như các tuyến tới Nikko và Kinugawa Onsen thông qua hợp tác với Tobu Railway. Tuyến Narita Express kết nối trực tiếp với sân bay quốc tế Narita. 

Ngoài JR East, các đơn vị khác như Keio Corporation, Odakyu Electric Railway, Toei Subway và Tokyo Metro cũng vận hành dịch vụ tại đây. Năm 2020, lối đi tự do theo trục đông – tây được đưa vào sử dụng, giúp rút ngắn thời gian di chuyển giữa hai phía của nhà ga khoảng 10 phút. Một dự án tái phát triển quy mô lớn được khởi động từ tháng 7 năm 2021 nhằm cải thiện luồng di chuyển và khả năng kết nối, dự kiến kéo dài đến năm 2047.

Các siêu nhà ga đô thị khác tại Nhật Bản
Bên cạnh Shinjuku, ga Shibuya cũng là một trong những nhà ga lớn nhất thế giới, đóng vai trò cửa ngõ vào khu tài chính Shibuya – một trong 23 quận của Tokyo. Nhà ga này phục vụ khoảng 3 triệu hành khách mỗi ngày, tương đương hơn 1,1 tỷ hành khách mỗi năm, phần lớn đến từ khu vực phía tây và phía nam Tokyo.

Một nhà ga quan trọng khác là Ikebukuro, phục vụ khoảng 913 triệu hành khách mỗi năm, tương đương 2,5 triệu mỗi ngày. Nhà ga này chủ yếu phục vụ hành khách đi lại trên tám tuyến khác nhau, kết nối vùng đô thị Tokyo và các sân bay lớn.

Cuối cùng là ga Yokohama tại thành phố cùng tên, phục vụ khoảng 2,1 triệu hành khách mỗi ngày thông qua cả hệ thống trên cao và ngầm. Những nhà ga này tiếp tục minh chứng cho mật độ và mức độ tích hợp cực cao của hệ thống đường sắt đô thị tại Nhật Bản.

Kết luận
Các nhà ga đường sắt bận rộn nhất thế giới không chỉ phản ánh lưu lượng hành khách khổng lồ, mà còn cho thấy mức độ phức tạp trong tổ chức vận hành, thiết kế hạ tầng và khả năng tích hợp với không gian đô thị. Từ các trung tâm trung chuyển quy mô lớn tại châu Âu và Mỹ đến những siêu tổ hợp giao thông tại Nhật Bản, mỗi nhà ga đều đóng vai trò then chốt trong mạng lưới giao thông quốc gia và khu vực. Tuy nhiên, sự khác biệt trong phương pháp thống kê và cấu trúc hệ thống cũng cho thấy rằng các bảng xếp hạng chỉ mang tính tham khảo, và cần được nhìn nhận trong bối cảnh kỹ thuật và vận hành cụ thể của từng quốc gia.

Để xem các tin bài khác về “Nhà ga”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: Railways Explained