[Video] Khai thác lithium từ nước muối địa nhiệt: kết hợp sản xuất vật liệu pin và năng lượng

Tháng Mười Một 18 07:00 2026

MỸ – Lithium là vật liệu thiết yếu cho pin sử dụng trong điện thoại thông minh, máy tính xách tay, xe điện và các hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lưới điện. Phần lớn lithium hiện nay được sản xuất bằng hai phương pháp chính là khai thác đá cứng và khai thác nước muối salar (*).
(1) Nước muối salar: là nước muối tự nhiên có nồng độ khoáng chất cao, tích tụ trong các bồn trũng hoặc hồ muối khô ở những vùng khô hạn, thường gặp tại Nam Mỹ. Nước muối này có thể chứa lithium hòa tan cùng nhiều muối và khoáng chất khác. Trong khai thác lithium truyền thống, nước muối salar được bơm lên các hồ bay hơi lớn và để trong nhiều tháng hoặc nhiều năm nhằm làm nước bốc hơi, từ đó tăng nồng độ lithium trước khi tiếp tục xử lý để thu hồi lithium.

Trong bài viết lần này, ban biên tập technologyMAG chia sẻ video từ kênh DW Planet A, phân tích tiềm năng khai thác lithium từ nước muối địa nhiệt thông qua công nghệ Direct Lithium Extraction, đồng thời đánh giá lợi ích về năng lượng, nước và chi phí, cũng như các tác động môi trường, rủi ro địa chấn và triển vọng phát triển nguồn cung lithium mới.


Tuy nhiên, một phương pháp khác đang được nghiên cứu là thu hồi lithium trực tiếp từ nước muối địa nhiệt (geothermal brine) (*), đồng thời tận dụng chính nguồn nước nóng này để sản xuất nhiệt và điện. Tại khu vực tây nam nước Đức, công ty Vulcan Energy đang phát triển mô hình này bằng cách khai thác nước muối nóng từ độ sâu hơn 3.000 m dưới lòng đất. Nước ngầm thấm xuống các lớp đá nóng, hấp thụ khoáng chất trong hàng triệu năm rồi tích tụ trong các tầng chứa đá xốp. Trong nguồn nước muối này có lithium với nồng độ khoảng 180-200 mg/lít, tương đương khoảng 0,2 gram mỗi lít. Một giếng được sử dụng trong dự án có chiều dài 3.400 m. Đầu khoan quay cắt xuyên qua các lớp đá trong khi các đoạn ống liên tục được nối thêm. Tốc độ khoan có thể đạt tới 300 m mỗi ngày. Dung dịch khoan được bơm xuống để làm mát đầu khoan, ổn định thành giếng và đưa đá vụn lên bề mặt. Sau khi tiếp cận tầng chứa, giếng được gia cố bằng thép và xi măng trước khi nước muối địa nhiệt được đưa lên để xử lý.
(*) Geothermal brine: là nước ngầm có độ mặn và hàm lượng khoáng chất cao, nằm sâu dưới lòng đất và được làm nóng bởi nhiệt từ các lớp đá trong vỏ trái đất. Trong quá trình lưu thông qua các lớp đá nóng trong thời gian dài, nước hòa tan nhiều khoáng chất như natri, kali, canxi, magie và có thể cả lithium. Nước muối địa nhiệt thường được khai thác để sản xuất nhiệt hoặc điện địa nhiệt, sau đó có thể tiếp tục được xử lý để thu hồi các khoáng chất có giá trị như lithium trước khi được bơm trở lại tầng chứa dưới lòng đất.

(Hình minh họa từ YouTube)

Từ nhiệt địa nhiệt đến công nghệ Direct Lithium Extraction
Tại nhà máy địa nhiệt của công ty Vulcan ở thành phố Landau (ở phía tây nam nước Đức), nước muối đi lên từ lòng đất ở nhiệt độ khoảng 160°C. Nhiệt độ này quá cao để sử dụng trực tiếp cho hệ thống sưởi. Vì vậy, bộ trao đổi nhiệt chuyển phần lớn nhiệt năng từ nước muối sang nước sạch tuần hoàn trong hệ thống sưởi khu vực vòng kín. Sau khi nhiệt được thu hồi, nước muối giảm xuống khoảng 70°C và được đưa vào hệ thống Direct Lithium Extraction – DLE. Bên trong các cột chiết tách, nước muối chảy qua một vật liệu có khả năng giữ lithium. Lithium bám vào vật liệu này rồi được rửa ra bằng nước sạch. Quá trình tạo ra nước muối đã được loại lithium để bơm trở lại tầng chứa dưới lòng đất và một dung dịch có nồng độ lithium cao. Dung dịch này tiếp tục được xử lý để tăng nồng độ và loại bỏ các tạp chất như natri, kali, canxi và magie. Công ty Vulcan cho biết đã sản xuất lithium hydroxide monohydrate ở quy mô tính bằng tấn. Các nhà máy thương mại đang được xây dựng dự kiến đạt công suất 24.000 tấn mỗi năm, lượng lithium mà công ty cho rằng đủ phục vụ khoảng 500.000 xe điện. Tuy nhiên, do mỗi lít nước muối chỉ chứa khoảng một phần năm gram lithium, để đạt quy mô này cần xử lý hơn 50 triệu lít nước muối mỗi ngày, tương đương khoảng 22 bể bơi tiêu chuẩn Olympic. Công ty Vulcan vì vậy đang xây dựng một nhà máy khai thác thương mại cùng nhiều địa điểm giếng khoan mới.

So sánh với các phương pháp khai thác lithium truyền thống
Khoảng hai phần ba sản lượng lithium hiện nay đến từ khai thác đá cứng tại các mỏ lộ thiên và đường hầm, đặc biệt ở Úc. Đá chứa lithium cần được phá nổ, nghiền và xử lý, tiêu thụ lượng lớn năng lượng, thường từ nhiên liệu hóa thạch, đồng thời tạo ra lượng chất thải đáng kể. Khoảng một phần ba còn lại đến từ nước muối salar tại những khu vực như Chile và Argentina. Nước muối giàu lithium được bơm vào các hồ bay hơi lớn và lưu lại trong nhiều tháng hoặc nhiều năm để nước bay hơi, làm tăng nồng độ lithium. Một trong những vấn đề của phương pháp này là nhiều khu vực khai thác vốn có nguồn nước ngọt hạn chế và hoạt động sản xuất lithium có thể gây ảnh hưởng đến nguồn nước. Khai thác lithium địa nhiệt không cần mỏ lộ thiên hoặc hồ bay hơi. Nguồn nước được lấy từ các tầng chứa sâu dưới lòng đất, trong khi nước muối sau khi thu hồi nhiệt và lithium được bơm trở lại tầng chứa. Đồng thời, cùng một nguồn tài nguyên có thể tạo ra cả năng lượng và lithium.

Tác động môi trường không chỉ phụ thuộc vào phương pháp khai thác
Dù có những lợi thế tiềm năng, lithium địa nhiệt không mặc nhiên đồng nghĩa với tác động môi trường thấp hơn. Công ty Vanessa Schenker đã nghiên cứu hàng trăm nguồn nước muối địa nhiệt tại khu vực Upper Rhine (ở phía tây nam nước Đức) và các khu vực khác. Kết quả cho thấy phạm vi tác động môi trường tiềm ẩn có thể khá lớn và trong một số trường hợp có thể vượt mức của các sản phẩm lithium đang có trên thị trường. Một yếu tố quan trọng là thành phần nước muối. Ngoài lithium, nước muối địa nhiệt còn chứa nhiều khoáng chất khác cần được loại bỏ. Nước muối càng chứa nhiều tạp chất thì quá trình xử lý càng cần nhiều năng lượng và phụ gia hóa học, đồng thời có thể tạo thêm chất thải hóa học, nhu cầu vận chuyển và phát thải carbon. Công ty Vulcan cho biết nước muối của công ty tương đối tinh khiết nên quá trình loại bỏ tạp chất dễ dàng hơn. Công ty không công bố loại hóa chất được sử dụng hoặc lượng chất thải hóa học phát sinh, nhưng cho biết phần lớn các sản phẩm phụ như muối và magie được tái sử dụng hoặc bơm trở lại tầng chứa cùng nước muối đã qua xử lý.

Hoạt động khoan, vận chuyển, vận hành máy móc và xây dựng giếng bằng thép và xi măng vẫn tiêu thụ năng lượng và tạo phát thải. Theo nghiên cứu của công ty Vanessa Schenker, mức phát thải có thể dao động từ 5 đến 46 tấn CO2 trên mỗi tấn lithium carbonate equivalent (*). Vulcan sử dụng một cách tính khác. Công ty cho rằng hoạt động địa nhiệt đồng thời tạo ra năng lượng sạch và bền vững, vì vậy lượng CO2 giảm được nhờ sản xuất năng lượng địa nhiệt có thể bù trừ lượng phát thải của quá trình khai thác và xử lý lithium. Theo cách tính này, công ty Vulcan xác định dấu chân CO2 ròng của hoạt động ở mức bằng 0.
(*) Lithium carbonate equivalent: hay lượng lithium quy đổi tương đương lithium carbonate, là đơn vị chuẩn dùng trong ngành lithium để quy đổi hàm lượng hoặc sản lượng của các hợp chất lithium khác nhau về một giá trị chung tương đương với lithium carbonate (Li₂CO₃). Đơn vị này giúp so sánh trữ lượng, sản lượng, chi phí và phát thải giữa các dự án dù sản phẩm thực tế có thể là lithium carbonate, lithium hydroxide hoặc dạng lithium khác.

Lợi thế về nước và chi phí
Công nghệ Direct Lithium Extraction có khả năng tái sử dụng phần lớn nước trong quá trình xử lý. Công ty Vulcan cho biết công nghệ của công ty chỉ sử dụng khoảng 300 lít nước ngọt để sản xuất một tấn lithium. Trong khi đó, sản xuất một tấn lithium từ đá cứng hoặc nước muối salar có thể tiêu thụ hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn lít nước. Về chi phí, công ty Vulcan chưa công bố giá bán lithium nhưng cho biết chi phí sản xuất sẽ dưới 4.200 USD/tấn. Con số được đưa ra để so sánh là hơn 6.000 USD/tấn đối với cùng loại lithium sản xuất từ nước muối salar và gần 11.000 USD/tấn đối với khai thác đá cứng. Mô hình địa nhiệt còn có lợi thế kinh tế khác là cùng một nguồn nước muối có thể tạo ra hai nguồn doanh thu từ năng lượng và lithium. Nếu lithium được sản xuất ngay tại châu Âu, nhu cầu vận chuyển xuyên quốc gia và xuyên lục địa cũng giảm, đồng thời tạo thêm một nguồn cung nội địa cho chuỗi cung ứng pin.

Rủi ro địa chấn và sự phản đối của cộng đồng
Việc phát triển các giếng địa nhiệt cũng gây ra những lo ngại tại địa phương. Bơm nước muối địa nhiệt có thể làm thay đổi áp suất dưới lòng đất và gây ra các trận động đất nhỏ. Năm 2009, một trận động đất có độ lớn 2,7 đã được cơ quan chức năng xác định có liên quan đến hoạt động tại chính địa điểm địa nhiệt được đề cập. Một số cư dân địa phương vẫn lo ngại về nguy cơ này và đã kiến nghị phản đối việc xây dựng nhà máy khai thác lithium cũng như các hoạt động của công ty Vulcan. Công ty Vulcan cho rằng công nghệ đã được cải thiện kể từ thời điểm đó và rủi ro động đất hiện ở mức tối thiểu.

Tiềm năng hình thành nguồn cung lithium mới
Ông Robin Francois, Giám đốc phụ trách lithium tại công ty Glencore, cho rằng việc châu Âu phát triển một phần nguồn cung lithium nội địa là hướng đi có giá trị. Công ty Glencore là một trong những doanh nghiệp đã ký thỏa thuận mua lithium từ công ty Vulcan. Nhu cầu lithium đang tăng cùng với nhu cầu pin công suất lớn, trong khi các nguồn cung hiện tại có thể khó theo kịp. Lithium địa nhiệt có thể góp phần bổ sung nguồn cung này. Các dự án thí điểm không chỉ xuất hiện tại Đức mà còn được triển khai ở Mỹ, Anh và những khu vực khác. Lithium cũng đã được phát hiện trong nhiều nguồn nước muối địa nhiệt và thậm chí nước muối từ các mỏ dầu trên thế giới. Tuy nhiên, phương pháp này hiện vẫn chưa đạt quy mô thương mại đáng kể. Theo ông Francois, nếu các dự án đang phát triển thực sự đạt được sản lượng như công bố, lithium địa nhiệt có thể chiếm một phần đáng kể của thị trường trong tương lai. Ông đưa ra các mức 5%, 10% hoặc 20% như những khả năng có thể xảy ra trong 20 năm tới.

Công nghệ vẫn cần thử nghiệm và tinh chỉnh
Lithium địa nhiệt chưa phải công nghệ có thể áp dụng theo cùng một mô hình ở mọi nơi. Điều kiện địa chất và thành phần nước muối khác nhau đáng kể giữa từng khu vực, vì vậy mỗi dự án cần thử nghiệm và tinh chỉnh riêng. Mức độ phức tạp này khiến lithium địa nhiệt khó có thể thay thế hoàn toàn phương pháp khai thác đá cứng hoặc bay hơi nước muối. Tuy nhiên, nếu được triển khai thành công, công nghệ có thể cung cấp nguồn lithium nội địa ổn định tại một số khu vực. Công ty Vulcan dự kiến nồng độ lithium trong nguồn nước muối sẽ không giảm đáng kể trong 30 năm tới, dù về dài hạn nguồn lithium sẽ dần suy giảm sau nhiều thập kỷ khai thác. Khi đó, các cơ sở địa nhiệt vẫn có thể tiếp tục vận hành để sản xuất nhiệt và điện, cho phép hạ tầng tiếp tục được sử dụng ngay cả khi hoạt động khai thác lithium suy giảm.

Để xem các tin bài khác về “Lithium”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: DW Planet A

Bình luận hay chia sẻ thông tin