Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta có thể ngăn dòng rác thải nhựa trôi ra đại dương ngay từ nguồn phát sinh bằng một giải pháp đơn giản, chi phí thấp và có thể triển khai rộng rãi? Hiện nay, các con sông chính là một trong những nguồn lớn nhất đưa rác nhựa ra biển, có thể lên đến hàng nghìn tấn rác mỗi ngày. Tuy nhiên, chính điều này lại tạo ra cơ hội để chặn dòng nhựa trước khi nó tiến vào vùng nước mở.

Planet Wild đã hợp tác với một nhóm kỹ sư và nhà phát minh quốc tế nhằm phát triển một hệ thống có khả năng giữ cho đại dương sạch hơn. Sau sáu năm nghiên cứu và phát triển, hệ thống này hiện đã sẵn sàng để triển khai trên quy mô toàn cầu. 

Trong bài viết lần này, ban biên tập technologyMAG chia sẻ video của kênh Planet Wild, nói về hệ thống thu gom rác thải sáng tạo và bền vững đến từ công ty Plastic Fischer.

Mumbai – một thành phố lớn với nhiều vấn đề về rác thải nghiêm trọng
Mumbai là một thành phố lớn của Ấn Độ, cũng như trên tầm thế giới. Đây là trung tâm sôi động của Ấn Độ, đồng thời cũng là một trong những đô thị phát triển nhanh nhất thế giới. Thành phố này cũng nổi tiếng với hệ sinh thái rừng ngập mặn rộng lớn, nơi đón hơn 100.000 con hồng hạc mỗi năm.

Tuy nhiên, giống như nhiều siêu đô thị khác, Mumbai đang đối mặt với một vấn đề lớn liên quan tới rác thải. Nhiều khu vực trong thành phố không có hệ thống quản lý chất thải phù hợp, khiến lượng lớn rác nhựa bị cuốn vào sông ngòi, làm ô nhiễm các khu rừng ngập mặn và cuối cùng đổ ra biển.

Phần lớn nhựa trong đại dương thực chất đến từ các con sông, với khoảng 4,7 triệu kg rác nhựa đổ ra biển mỗi ngày. Nếu không có thay đổi nào xảy ra, ô nhiễm nhựa đại dương sẽ tăng gấp bốn lần vào năm 2050. Một khi nhựa đã ra tới vùng nước mở, việc xử lý gần như trở nên cực kỳ khó khăn. Chúng lan rộng trong hệ sinh thái, phân rã thành vi nhựa và gây ô nhiễm toàn bộ chuỗi thực phẩm, bao gồm cả con người.

Plastic Fischer và ý tưởng về giải pháp đơn giản
Karsten đã bị sốc khi chứng kiến lượng nhựa khổng lồ đang chảy ra đại dương thông qua các con sông. Ông nhận ra rằng vào thời điểm đó không có tổ chức nào trên thế giới tập trung trực tiếp vào việc ngăn nhựa đại dương ngay trong các con sông. Chính điều này đã dẫn tới sự ra đời của công ty Plastic Fischer vào năm 2019, với mục tiêu phát triển một giải pháp đơn giản, có khả năng mở rộng và hiệu quả để giải quyết cuộc khủng hoảng rác thải nhựa.

Plastic Fischer hiểu rằng giải pháp cần phải mang tính công nghệ thấp, có thể được xây dựng bằng vật liệu sẵn có tại địa phương và đủ dễ để triển khai trên quy mô toàn cầu. Kể từ khi thành lập, tổ chức này đã ngăn chặn được 2,5 triệu kg nhựa trước khi chúng trôi ra đại dương. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu.

Để hiểu vì sao Mumbai là địa điểm thử nghiệm quan trọng, cần nhìn lại lịch sử thành phố này. Mumbai trước đây từng là bảy hòn đảo riêng biệt, nhưng khoảng 200 năm trước, khu vực giữa các đảo đã được san lấp trong một dự án cải tạo đất quy mô lớn để tạo nên Mumbai ngày nay. Điều này khiến thành phố đặc biệt dễ bị ngập lụt do mực nước biển ở rất gần.

Hệ thống cống thoát nước và “đường cao tốc” của rác thải nhựa
Các cống thoát nước mưa tại Mumbai được thiết kế để ngăn thành phố bị ngập, nhưng đồng thời chúng cũng thu gom một lượng lớn rác thải bị quản lý kém từ khu vực đô thị. Những tuyến cống này đi qua các khu dân cư cực kỳ đông đúc, nơi việc thu gom rác nhiều khi hoàn toàn không tồn tại. Vì vậy, rác thường bị đổ trực tiếp xuống cống và các tuyến cống này trở thành “đường cao tốc” vận chuyển rác thải ra biển.

Tuy nhiên, chính việc rác nhựa bị tập trung tại một số khu vực nhất định lại tạo điều kiện lý tưởng để triển khai giải pháp của Plastic Fischer.

Ý tưởng đầu tiên của nhóm là sử dụng một bánh xe nước có thể tận dụng dòng chảy để gom nhựa từ mặt nước lên bờ. Tuy nhiên, họ nhanh chóng nhận ra rằng giải pháp này không hiệu quả vì tốc độ dòng chảy không đủ mạnh. Thay vì cố gắng tạo ra một hệ thống quá phức tạp, nhóm quyết định đi theo hướng ngược lại – đơn giản hóa mọi thứ.

Cơ chế hoạt động của hệ thống chặn rác nổi
Giải pháp cuối cùng là một hàng rào nổi kết hợp với lớp lưới chìm bên dưới mặt nước. Hệ thống này nằm trên bề mặt sông và chặn các loại rác trôi nổi, trong khi cá và các loài sinh vật thủy sinh khác vẫn có thể bơi qua phía dưới một cách tự do.

Hệ thống được chế tạo từ vật liệu sẵn có tại địa phương, đủ bền để chịu được mùa mưa gió mùa nhưng cũng đủ nhẹ để lắp đặt mà không cần máy móc hạng nặng. Ngoài ra, cộng đồng địa phương cũng có thể tự sửa chữa khi cần thiết. Điều này giúp giải pháp có thể mở rộng từ các con suối nhỏ ở làng quê cho tới những dòng sông ô nhiễm quy mô lớn.

Tại Mumbai, nhóm đã xây dựng hệ thống chặn rác lớn nhất mà Plastic Fischer từng triển khai. Hệ thống dài 42 mét, trải ngang toàn bộ tuyến cống và có khả năng ngăn ít nhất 10.000 kg rác không trôi ra đại dương mỗi tháng.

Một trong những chi tiết đáng chú ý nhất là bộ phận nổi của hệ thống được sản xuất hoàn toàn từ nhựa tái chế thu gom từ chính các hệ thống mà Plastic Fischer đã lắp đặt trước đó. Toàn bộ dự án được thực hiện nhờ nguồn tài trợ cộng đồng của Planet Wild – tổ chức chuyên thực hiện các chiến dịch làm sạch đại dương, bảo vệ động vật nguy cấp và phục hồi hệ sinh thái trên toàn thế giới.

Tidal Compensator – nâng cấp quan trọng cho hệ thống
Dự án tại Mumbai còn bao gồm một nâng cấp mới mang tên Tidal Compensator (Hệ thống bù dao động thủy triều). Thiết bị này cho phép hệ thống thu gom rác có thể nâng lên hoặc hạ xuống theo thủy triều. Nhờ đó, khi mực nước thay đổi, rác thải sẽ không thể lọt qua hai bên của hệ thống.

Hiện nay, Plastic Fischer đã triển khai hơn 65 hệ thống như vậy trên khắp Nam Á và Đông Nam Á. Hoạt động tại Ấn Độ được dẫn dắt bởi Harish – người lớn lên tại một thành phố ven biển nơi sông ngòi và đại dương là một phần quan trọng trong cuộc sống hằng ngày. Việc chứng kiến ô nhiễm nhựa ngày càng nghiêm trọng đã thôi thúc anh tham gia ngăn chặn rác nhựa trước khi chúng chảy vào những vùng nước mà anh yêu quý.

Quy trình thu gom và xử lý rác thải nhựa
Tại một địa điểm thu gom rác khác ở Mumbai, khối lượng rác tích tụ cho thấy rõ quy mô của vấn đề. Công ty Plastic Fischer thu gom rác từ các hệ thống này mỗi ngày, nhưng trong một số điều kiện nhất định, rác có thể tích tụ đột ngột với số lượng cực lớn, khiến việc thu gom thủ công trở nên không khả thi.

Với sự hỗ trợ bổ sung, nhóm đã thu gom đầy một xe tải rác từ hệ thống thu gom và vận chuyển chúng tới cơ sở xử lý. Cộng đồng Planet Wild không chỉ tài trợ cho hoạt động này mà còn hỗ trợ thêm ba tháng dọn rác liên tục tại khu vực.

Tại cơ sở chuyên dụng của Plastic Fischer, rác được phân loại thành nhóm có thể tái chế và không thể tái chế. Sau đó, nhựa được ép thành kiện và chuyển đi xử lý tiếp theo. Khoảng 10% lượng nhựa thu gom được sẽ được tái chế, trong khi phần còn lại được chuyển tới các nhà máy chuyên dụng để đốt tạo năng lượng hoặc sử dụng trong sản xuất xi măng.

Quy trình này được gọi là co-processing và hiện được xem là giải pháp tốt nhất đối với các loại nhựa dùng một lần không thể tái chế. Vì cơ sở xử lý đóng vai trò trung tâm trong toàn bộ hoạt động tại Mumbai, Planet Wild cũng tài trợ cho việc cải tạo và mở rộng nhà máy. Sau khi nâng cấp, cơ sở này có thể xử lý lượng nhựa gấp đôi mỗi tháng.

Tác động môi trường và xã hội của mô hình
Tại mọi nơi Plastic Fischer hoạt động, tổ chức này đều xây dựng đội ngũ địa phương để quản lý dự án. Hiện chỉ có ba người làm việc tại trụ sở ở Đức nhưng có hơn 100 nhân sự đang hoạt động tại châu Á. Với sự hỗ trợ tài chính từ các đối tác như Planet Wild, mô hình này cho phép Plastic Fischer mở rộng nhanh hơn nhiều so với một tổ chức vận hành tập trung.

Bên cạnh tác động môi trường, dự án còn tạo ra giá trị xã hội đáng kể. Plastic Fischer ưu tiên tuyển dụng lao động từ các cộng đồng yếu thế và khu vực lao động phi chính thức, giúp họ có nguồn thu nhập ổn định hơn.

Những người tham gia dọn rác đang trực tiếp đối mặt với cuộc khủng hoảng nhựa mỗi ngày, biến những khu vực ô nhiễm nặng thành môi trường sạch hơn. Harish hiểu rằng ngày mai nhựa vẫn sẽ tiếp tục xuất hiện và điều đó đồng nghĩa với việc nhóm của anh vẫn còn nhiều việc phải làm. Tuy nhiên, anh hy vọng sẽ tới một ngày họ không còn phải dọn loại rác này nữa.

Giải pháp có thể nhân rộng trên toàn cầu
Để biến điều đó thành hiện thực, con người cần tạo ra các giải pháp thay thế cho việc đổ rác lộ thiên. Chính phủ và ngành công nghiệp cần phối hợp để xây dựng hạ tầng quản lý chất thải cần thiết, đồng thời thế giới cũng phải giảm sản xuất nhựa. Tuy nhiên, trước tiên cần có một giải pháp đơn giản và có khả năng mở rộng để chặn dòng nhựa ngay từ đầu nguồn – và Plastic Fischer đã chứng minh rằng điều đó hoàn toàn khả thi.

Mục tiêu của Plastic Fischer là xây dựng một mô hình mẫu có thể được nhân rộng trên toàn thế giới nhằm ngăn hàng triệu kilogram nhựa trôi ra đại dương. Đối với Planet Wild, việc chứng kiến Harish cùng đội ngũ tại Mumbai làm việc mỗi ngày là nguồn cảm hứng mạnh mẽ, bởi họ đang thực sự hành động và tạo ra khác biệt rõ ràng cho môi trường.

Để xem các tin bài khác về “Rác thải nhựa”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: Planet Wild