MỸ – Sự mở rộng nhanh chóng của các trung tâm dữ liệu phục vụ công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi đáng kể trên thị trường chip nhớ (memory chip) (*) toàn cầu. Tác động của quá trình này không chỉ giới hạn ở hạ tầng AI mà còn lan sang máy tính, máy chơi game, thiết bị lưu trữ và nhiều sản phẩm điện tử tiêu dùng khác.

Trong bài viết lần này, ban biên tập technologyMAG chia sẻ video từ kênh Business Insider, phân tích sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu AI làm gia tăng nhu cầu chip nhớ HBM, thu hẹp năng lực sản xuất chip nhớ DRAM và NAND, từ đó đẩy giá bộ nhớ và nhiều thiết bị điện tử tiêu dùng lên cao..

Để xem và hiểu đầy đủ nội dung của video (bằng tiếng Anh), Quý độc giả nên tham khảo toàn bộ nội dung của bài viết trước khi xem video. Để xem video ở chế độ toàn màn hình (full-screen), vui lòng nhấn vào khung [ ] ở góc phải phía dưới của video hoặc nhấn phím F.

Năm 2025, một mẫu máy tính xách tay MacBook Pro có giá 1.600 USD. Chưa đầy một năm sau, cùng mẫu máy này tăng thêm 400 USD. Công ty Apple cho rằng nguyên nhân liên quan đến nhu cầu bộ nhớ và lưu trữ tăng mạnh do sự mở rộng của các trung tâm dữ liệu AI. Thương hiệu Xbox (thuộc tập đoàn Microsoft) cũng viện dẫn lý do tương tự khi tăng giá một mẫu máy chơi game đã có mặt trên thị trường gần sáu năm thêm 150 USD. Các công ty như Lenovo, Dell và HP cũng đã tăng giá sản phẩm với lý do tương tự. Tình trạng tăng giá còn thể hiện rõ trên thị trường thiết bị lưu trữ chuyên nghiệp. Có những bộ ổ đĩa từng được mua với tổng chi phí khoảng 1.500 USD nhưng hiện có giá từ 6.000 đến 7.000 USD. Đáng chú ý, mức tăng này không xuất phát từ một thế hệ công nghệ hoàn toàn mới mà chủ yếu liên quan đến sự thay đổi cung cầu trên thị trường bộ nhớ.
(*) Memory chip: là vi mạch bán dẫn được thiết kế để lưu trữ dữ liệu hoặc giữ dữ liệu tạm thời trong quá trình xử lý. Tùy theo chức năng, chip nhớ có thể lưu dữ liệu lâu dài như NAND, lưu dữ liệu tạm thời tốc độ cao như DRAM, hoặc cung cấp băng thông rất lớn như HBM trong các hệ thống AI và trung tâm dữ liệu.

(Hình minh họa từ YouTube)

Một cách giải thích phổ biến cho tình trạng này là các trung tâm dữ liệu AI đang mua lượng lớn chip nhớ, khiến nguồn cung dành cho các thiết bị điện tử thông thường bị thu hẹp. Tuy nhiên, vấn đề phức tạp hơn bởi trung tâm dữ liệu AI không sử dụng chính xác cùng loại chip nhớ như điện thoại hoặc máy tính cá nhân. Đồng thời, các nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới hiện cũng đang đối mặt với vấn đề về nguồn cung và đẩy giá lên cao. Để hiểu rõ hơn nguyên nhân của tình trạng thiếu hụt, cần phân biệt ba loại bộ nhớ quan trọng gồm NAND, DRAM và HBM.
– Chip nhớ NAND có thể được hình dung như bộ nhớ dài hạn. Loại bộ nhớ này giữ lại dữ liệu ngay cả khi thiết bị đã tắt nguồn. Ảnh, video, tài liệu và các dữ liệu lưu trữ lâu dài trên điện thoại thường được ghi trên bộ nhớ NAND. Ví dụ, khi khách hàng lưu hàng nghìn ảnh trên điện thoại iPhone, phần lớn dữ liệu đó được lưu trong bộ nhớ NAND. Vì vậy, chip nhớ NAND là thành phần quan trọng trong điện thoại thông minh, máy tính bảng, máy tính và nhiều thiết bị điện tử tiêu dùng.
– Chip nhớ DRAM (dynamic random access memory) đóng vai trò giống bộ nhớ ngắn hạn. DRAM có tốc độ cao nhưng chỉ lưu dữ liệu tạm thời. Khi thiết bị bị ngắt nguồn, dữ liệu trong DRAM sẽ bị xóa.
– Chip nhớ HBM (high-bandwidth memory) cũng thuộc nhóm bộ nhớ tạm thời tương tự chip nhớ DRAM nhưng có băng thông cao hơn. HBM được thiết kế để xử lý lượng dữ liệu lớn cùng lúc và đặc biệt phù hợp với các hệ thống AI có nhu cầu truyền dữ liệu với tốc độ cao.

Trong khi chip nhớ NAND và DRAM được sử dụng rộng rãi trong điện thoại thông minh, máy tính bảng, máy tính và TV thông minh, chip nhớ HBM trở thành một trong những thành phần quan trọng của hạ tầng tính toán công nghệ AI.

Vì sao HBM quan trọng đối với hệ thống AI?
Chip nhớ DRAM, NAND và HBM đều được chế tạo từ các vật liệu wafer silicon (*) mỏng. Khả năng lưu trữ của chip phụ thuộc vào số lượng ô nhớ và kết nối có thể được tích hợp trên mỗi wafer. Càng nhiều cấu trúc được bố trí trên một wafer, lượng dữ liệu có thể lưu trữ càng lớn. Chip nhớ HBM sử dụng kiến trúc phức tạp hơn. Nhiều chip nhớ được xếp chồng theo chiều dọc và đóng gói thành cấu trúc ba chiều. Thiết kế này cho phép tích hợp lượng bộ nhớ lớn hơn trong một không gian nhỏ và tăng đáng kể tốc độ truyền dữ liệu. Chip nhớ HBM có thể truyền dữ liệu nhanh hơn khoảng 5 đến 10 lần so với chip nhớ DRAM tiêu chuẩn. Tuy nhiên, thiết kế xếp chồng cũng khiến quá trình sản xuất chip nhớ HBM phức tạp hơn. Độ phức tạp này làm tăng chi phí sản xuất và tiêu tốn nhiều năng lực sản xuất hơn. Trong bối cảnh chip nhớ HBM trở thành thành phần quan trọng của các trung tâm dữ liệu AI, nhu cầu đối với loại bộ nhớ này đã tăng mạnh.
(*) Wafer silicon: là một tấm silicon rất mỏng, phẳng và có độ tinh khiết cao, được dùng làm nền để chế tạo các vi mạch bán dẫn. Trên bề mặt wafer, nhà sản xuất tạo ra các transistor, ô nhớ và đường kết nối siêu nhỏ thông qua nhiều công đoạn như quang khắc, lắng đọng và khắc vật liệu. Sau khi hoàn tất, wafer được cắt thành các chip riêng lẻ để sử dụng trong bộ nhớ, bộ xử lý và nhiều linh kiện điện tử khác.

Nếu các hệ thống AI chủ yếu cần chip nhớ HBM, câu hỏi đặt ra là tại sao chip nhớ DRAM và NAND dành cho các thiết bị thông thường cũng trở nên thiếu hụt. Một trong những nguyên nhân nằm ở cơ cấu của ngành sản xuất bộ nhớ toàn cầu. Các doanh nghiệp như Micron, Samsung và SK Hynix hiện chiếm hơn 60% sản lượng chip nhớ NAND toàn cầu và gần 90% sản lượng DRAM. Cả ba doanh nghiệp đều đã chuyển một phần năng lực sản xuất sang chip nhớ HBM. Trong khoảng thời gian từ tháng 6/2025 đến tháng 6/2026, giá cổ phiếu của cả ba công ty cũng tăng mạnh. Về mặt kinh tế, lựa chọn này tương đối dễ hiểu. Khi các công ty AI trở thành nhóm khách hàng sẵn sàng chi trả cao hơn, các nhà sản xuất chip có động lực ưu tiên những sản phẩm phục vụ thị trường này. Tuy nhiên, khi nhiều năng lực sản xuất được chuyển sang chip nhớ HBM, công suất dành cho chip nhớ DRAM và NAND thông thường cũng giảm xuống. Điều này tạo thêm áp lực lên nguồn cung của các sản phẩm điện tử tiêu dùng.

Sự chuyển dịch sang chip nhớ HBM diễn ra trong bối cảnh AI ngày càng giữ vai trò lớn trong nền kinh tế Mỹ. Lĩnh vực này đang thúc đẩy một trong những chu kỳ đầu tư vốn lớn nhất từng được ghi nhận. Theo nội dung nguồn, khoảng 80% mức tăng của thị trường chứng khoán trong năm được đóng góp bởi các công ty AI. Từ năm 2023, các doanh nghiệp như Google, Microsoft, Meta và Amazon đã chi tổng cộng hơn 1.000 tỷ USD để mở rộng năng lực công nghệ AI. Tính đến tháng 8/2026, có 2.228 trung tâm dữ liệu mới đang trong giai đoạn quy hoạch hoặc xây dựng tại Mỹ. Quy mô đầu tư này kéo theo nhu cầu rất lớn đối với chip xử lý, chip nhớ HBM và nhiều linh kiện liên quan đến hạ tầng trung tâm dữ liệu. Khi lượng chip nhớ DRAM và NAND còn lại trên thị trường giảm xuống, giá của hai loại bộ nhớ này tăng lên. Chi phí linh kiện cao hơn sau đó được chuyển sang các doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện tử. Thay vì hấp thụ toàn bộ chi phí phát sinh, nhiều hãng đã chuyển một phần hoặc toàn bộ mức tăng này sang người tiêu dùng.

Máy chơi game chịu tác động từ chi phí bộ nhớ
Thương hiệu Xbox (thuộc tập đoàn Microsoft) là một ví dụ điển hình. Trong tháng 6, công ty thông báo tăng giá máy chơi game phiên bản Xbox Series S 512 GB từ 400 USD lên 500 USD. Phiên bản 1 TB tăng từ 450 USD lên 600 USD. Công ty cũng thông báo ngừng cung cấp máy chơi game phiên bản 2 TB. Mức tăng giá này đang ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận sản phẩm của khách hàng. Một số khách hàng từng cân nhắc mua máy chơi game Xbox Series S vì giá tương đối phải chăng, khoảng 300 USD ở một số thời điểm trước đó. Khi mức giá tăng lên khoảng 600 USD, sản phẩm trở nên vượt ngoài ngân sách của một bộ phận khách hàng. Thiết bị chơi game trên máy tính bàn (PC) cũng đang chịu tác động tương tự. Một số sản phẩm như Steam Deck gặp tình trạng khan hàng và khi được bổ sung trở lại, giá bán cũng được điều chỉnh theo mặt bằng thị trường hiện tại. Giám đốc điều hành thương hiệu Xbox, bà Asha Sharma đã thừa nhận rằng ngành công nghiệp game đang làm cho một số nhóm khách hàng không đủ khả năng chi trả. Việc tiếp tục tăng giá có thể làm vấn đề này nghiêm trọng hơn. 

Nhà sáng tạo nội dung người Mỹ (youtuber), ông Luke Stephens cho biết cộng đồng game đang ngày càng lo ngại trước kế hoạch tiếp tục điều chỉnh giá của thương hiệu Xbox trong năm 2027. Thương hiệu Xbox chưa công bố giá của thế hệ máy chơi game console (*) tiếp theo, nhưng công ty cảnh báo rằng chi phí bộ nhớ và lưu trữ dành cho máy chơi game có thể tiếp tục tăng gấp đôi vào mùa thu năm 2027. Điều này đặt ra câu hỏi về mức giá của thế hệ máy chơi game console mới trong bối cảnh một mẫu máy đã tồn tại khoảng sáu năm nhưng phiên bản cao cấp đang tiến gần mức 1.000 USD. Theo ông Stephens, diễn biến này đang tạo ra cảm giác lo ngại trong cộng đồng game vào thời điểm vốn thường gắn với sự hào hứng trước các sản phẩm thế hệ mới. Nếu giá phần cứng tiếp tục tăng, mô hình kinh doanh của máy chơi game console cũng có thể thay đổi. Một khả năng được đề cập là máy chơi game có thể được bán theo mô hình tương tự điện thoại di động, trong đó khách hàng thanh toán theo kế hoạch hai hoặc ba năm thay vì mua đứt. Lý do là một thiết bị có tổng chi phí từ 1.200 đến 1.500 USD sẽ nằm ngoài khả năng chi trả trực tiếp của nhiều khách hàng.
(*) Máy chơi game console: là thiết bị điện tử chuyên dụng để chơi trò chơi điện tử, thường được kết nối với TV hoặc màn hình và điều khiển bằng tay cầm. Khác với máy tính cá nhân, console được thiết kế chủ yếu cho mục đích chơi game, với phần cứng và phần mềm được tối ưu cho hệ sinh thái riêng của từng hãng, chẳng hạn Xbox của Microsoft, PlayStation của Sony hoặc Nintendo Switch.

Một nghịch lý đáng chú ý là tập đoàn Microsoft, công ty mẹ của thương hiệu Xbox, đồng thời là một trong những doanh nghiệp đầu tư mạnh nhất vào hạ tầng trung tâm dữ liệu AI. Theo dữ liệu do tạp chí Business Insider tổng hợp, tính đến tháng 6/2026 có 1.416 trung tâm dữ liệu đã được xây dựng hoặc phê duyệt. Trong số này, tập đoàn Microsoft xây dựng 53 trung tâm, nhiều cơ sở có quy mô lớn. Trong nhóm các công ty được theo dõi, chỉ tập đoàn Amazon vượt tập đoàn Microsoft về xây dựng trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Tập đoàn Microsoft dự kiến chi khoảng 175 tỷ USD cho công nghệ AI riêng trong năm 2026. Điều này dẫn đến một câu hỏi quan trọng. Nếu tập đoàn Microsoft có thể mua lượng lớn chip nhớ HBM cho các trung tâm dữ liệu, tại sao công ty không thể bảo đảm tương tự nguồn cung bộ nhớ dành cho thương hiệu Xbox? Nguyên nhân là tổng nguồn cung chip hiện không đủ để đáp ứng đồng thời tất cả các nhu cầu. Ngay cả những tập đoàn công nghệ lớn nhất cũng đang gặp khó khăn trong việc bảo đảm số lượng linh kiện cần thiết. Công ty Apple là một trong những khách hàng mua bộ nhớ lớn nhất thế giới đối với phần cứng dành cho khách hàng. Vì vậy, công ty Apple gặp khó khăn trong việc bảo đảm linh kiện cho thấy mức độ căng thẳng của chuỗi cung ứng. Một nhận định khác cho rằng công ty Apple gần đây đã mất một phần khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng máy tính vì công ty không sở hữu nhiều trung tâm dữ liệu AI.

Tác động của giá thành bộ nhớ không chỉ xuất hiện trong lĩnh vực điện tử tiêu dùng. Những người sử dụng lưu trữ dữ liệu như một phần thiết yếu của công việc cũng đang chịu ảnh hưởng trực tiếp. Nhiếp ảnh gia thương mại Alan Cooley tại thành phố Atlanta (ở đông nam nước Mỹ) cho biết ông thường chi từ 15.000 đến 20.000 USD mỗi năm cho thiết bị lưu trữ. Mức tăng mạnh nhất mà ông quan sát được nằm ở thiết bị lưu trữ dữ liệu SSD (*). Danh mục thiết bị của ông bao gồm SSD SanDisk 4 TB, SanDisk 2 TB, Samsung T7, Samsung T5 1 TB và nhiều loại phương tiện lưu trữ khác. Chỉ riêng bảy ổ đĩa có giá từ 6.000 đến 7.000 USD theo mặt bằng hiện tại, trong khi tổng số tiền ông từng bỏ ra để mua chúng chỉ khoảng 1.500 USD. Đối với thiết bị quay phim, ông còn sử dụng thẻ nhớ CFast, CFexpress và SD card. Một thẻ CFast 500 GB được sử dụng với camera điện ảnh, trong khi máy ảnh có thể sử dụng thẻ nhớ CFast, CFexpress hoặc SD. Tổng giá trị các thiết bị lưu trữ được đề cập vào khoảng 7.500 USD. Nếu giá tăng khoảng 200%, con số tương ứng có thể lên từ 21.000 đến 22.000 USD. Ở mức giá đó, ông cho rằng mình không thể mua được một nửa số thiết bị hiện có.
(*) SSD (solid-state drive): là thiết bị lưu trữ dữ liệu sử dụng bộ nhớ flash, thường là NAND, thay cho các đĩa từ quay như ổ cứng HDD truyền thống. SSD có tốc độ đọc ghi cao, độ trễ thấp, ít bộ phận cơ khí chuyển động và được sử dụng phổ biến trong máy tính, máy ảnh, thiết bị chuyên nghiệp và hệ thống lưu trữ dữ liệu.

Một thiết bị lưu trữ dữ liệu SSD tăng từ 285 USD lên hơn 1.000 USD. Một ví dụ cụ thể là Samsung T7 4 TB. Tại thời điểm kiểm tra, sản phẩm được bán với giá 889 USD trong chương trình giảm giá, trong khi giá niêm yết là 1.144,99 USD. Nhíp ảnh gia Alan Cooley từng mua ổ đĩa này với giá 285 USD vào ngày 19/4/2025. Từ ngày 19/4/2025 đến tháng 7/2026, giá sản phẩm đã tăng hơn 200%. Điều đáng chú ý là sự gia tăng này không gắn với việc sản phẩm trở nên vượt trội hơn về mặt công nghệ. Đó vẫn là cùng loại thiết bị lưu trữ, nhưng mức giá đã thay đổi đáng kể do điều kiện thị trường. Nếu xu hướng này tiếp tục, các nhiếp ảnh gia và nhà quay phim có thể phải chuyển một phần chi phí lưu trữ tăng thêm sang khách hàng, tương tự cách các hãng điện tử đang chuyển chi phí linh kiện sang khách hàng.

Ông Jeff Hirsch, chủ cửa hàng máy ảnh Photo Care tại thành phố New York (Mỹ) được thành lập năm 1968, cho biết khách hàng của ông cũng thường xuyên đặt câu hỏi về giá bộ nhớ. Một thẻ nhớ từng có giá khoảng 50 USD vào năm trước có thể hiện được bán với giá hơn 100 USD. Theo ông Hirsch, giá thẻ nhớ và thiết bị SSD đã tăng gấp đôi kể từ đầu năm 2026. Thiết bị SSD hiện đã trở thành phương tiện lưu trữ tiêu chuẩn và dung lượng 1 TB được xem là tương đối nhỏ. Một thiết bị hiện có giá hơn 300 USD từng chỉ có giá khoảng 170 USD vào khoảng tám tháng trước. Trong một trường hợp khác, một khách hàng sản xuất phim từng mua thẻ lưu trữ với giá khoảng 500 USD mỗi chiếc. Khi mua thêm vào năm sau, giá đã tăng lên khoảng 1.300 USD mỗi chiếc. Chi phí bộ nhớ cao đang tạo áp lực tài chính cho những người phụ thuộc vào thiết bị điện tử để kiếm sống. Ông Hirsch cho biết số lượng sản phẩm lưu trữ bán ra đã giảm khoảng 30%. Nếu giá tiếp tục tăng, thiết bị lưu trữ điện tử có thể tiến gần đến mức ngoài khả năng tiếp cận của một số nhóm khách hàng.

Tăng số lượng nhà máy sản xuất chip nhớ có phải là giải pháp?
Một giải pháp có thể giúp giảm tình trạng thiếu nguồn cung là xây dựng thêm các nhà máy sản xuất bán dẫn, thường được gọi là nhà máy fab. Tuy nhiên, việc xây dựng nhà máy fab cần chi phí rất lớn. Chi phí xây dựng một nhà máy được ước tính từ 15 đến 20 tỷ USD. Phần lớn chi phí đến từ các thiết bị sản xuất bán dẫn chuyên dụng. Một máy có giá đến 400 triệu USD và một nhà máy cần rất nhiều thiết bị như vậy. Việc duy trì môi trường sản xuất cũng tốn kém. Nhiều nhà máy fab cần phòng sạch (clean room) (*) được thiết kế đặc biệt để bảo vệ các vật liệu wafer silicon nhạy cảm khỏi bụi và các hạt trong không khí có thể gây ra những khiếm khuyết vi mô. Ngay cả khi chi phí không phải là vấn đề, một nhà máy chip mới vẫn cần từ ba đến năm năm để xây dựng. Do đó, ngành bán dẫn không thể đơn giản tăng gấp đôi sản lượng chip nhớ trong vòng sáu tháng. Công ty SK Hynix đang đẩy nhanh quá trình xây dựng các nhà máy fab thuộc khu công nghiệp bán dẫn Yongin Semiconductor Cluster (tại thành phố Yongin, tỉnh Gyeonggi, Hàn Quốc).
(*) Clean room: là không gian sản xuất được kiểm soát chặt chẽ về bụi, hạt trong không khí, nhiệt độ, độ ẩm và các yếu tố gây ô nhiễm. Trong sản xuất bán dẫn, phòng sạch giúp bảo vệ wafer silicon và các cấu trúc vi mạch siêu nhỏ khỏi tạp chất có thể gây lỗi hoặc làm giảm chất lượng chip.

Một hướng khác được đề cập là làm chậm tốc độ mở rộng trung tâm dữ liệu AI để ngành sản xuất chip có thêm thời gian tăng nguồn cung. Áp lực theo hướng này đang gia tăng tại Mỹ. Nhiều cộng đồng phản đối các dự án trung tâm dữ liệu do lo ngại về tác động dài hạn đối với môi trường và kinh tế địa phương. Nếu tốc độ xây dựng trung tâm dữ liệu AI giảm một nửa, thời gian triển khai kéo dài gấp đôi hoặc số dự án được phê duyệt giảm, nhu cầu chip nhớ HBM và các loại chip nhớ liên quan có thể thay đổi đáng kể. Ngày 18/7/2026, 142 cuộc biểu tình phản đối việc mở rộng trung tâm dữ liệu đã diễn ra tại 42 bang. Cho đến thời điểm được đề cập, hàng chục chính quyền địa phương tại Mỹ đã có động thái tạm dừng xây dựng trung tâm dữ liệu. Tháng 7/2026, thành phố New York trở thành bang đầu tiên ban hành lệnh tạm dừng trong một năm. Khoảng thời gian này được sử dụng để xây dựng khung quản lý nhằm bảo vệ cộng đồng trước tác động của các dự án trung tâm dữ liệu. Nếu các vấn đề chính trị, cấp phép và quy định khiến quá trình phát triển AI chậm lại, nhu cầu đối với bộ nhớ và lưu trữ cũng có thể giảm theo.

Giá bộ nhớ có thể giảm trở lại hay không?
Diễn biến hiện tại đặt ra câu hỏi liệu giá bộ nhớ có thể trở lại mức thấp hơn trong thời đại AI hay không. Lịch sử ngành chip nhớ cho thấy thị trường này có tính chu kỳ rất cao. Trong những giai đoạn nhu cầu tăng mạnh nhưng nguồn cung không đủ, giá chip nhớ tăng nhanh và các nhà sản xuất đạt lợi nhuận lớn. Sau đó, khi nhu cầu chậm lại trong khi sản lượng tăng, thị trường có thể chuyển sang tình trạng dư cung và giá giảm mạnh. Mô hình tăng trưởng và suy giảm này đã tồn tại trong ngành chip nhớ trong nhiều thập kỷ và rất khó bị phá vỡ hoàn toàn. Một khả năng là ngành sản xuất sẽ mở rộng quá mức để đáp ứng nhu cầu AI hiện tại. Nếu sau khoảng hai năm thị trường xuất hiện lượng chip nhớ lớn hơn nhu cầu thực tế, tình trạng dư cung có thể xuất hiện và kéo giá giảm trở lại. Lịch sử công nghệ cũng cho thấy nhiều xu hướng từng được cho là sẽ kéo dài vĩnh viễn cuối cùng vẫn thay đổi. Vì vậy, dù công nghệ AI đang tạo ra một chu kỳ nhu cầu đặc biệt mạnh đối với bộ nhớ, thị trường chip nhớ vẫn có thể tiếp tục vận động theo chu kỳ tăng trưởng, dư cung và điều chỉnh giá như trong những thập kỷ trước. 

Để xem các tin bài khác về “Chip nhớ”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: Business Insider