TRUNG QUỐC – Robot khung xương ngoài (exoskeleton) cho chi dưới đang dần chuyển từ một thiết bị chủ yếu được sử dụng trong bệnh viện thành công nghệ hỗ trợ vận động hướng đến nhiều nhóm khách hàng hơn. Trung Quốc là thị trường thể hiện rõ sự chuyển dịch này khi sản lượng thiết bị dành cho người tiêu dùng tăng nhanh bên cạnh các hệ thống phục hồi chức năng chuyên dụng. Năm 2025, khoảng 26.000 robot khung xương ngoài được xuất xưởng tại Trung Quốc.

Trong bài viết lần này, ban biên tập technologyMAG chia sẻ video từ kênh Eastern Engine, phân tích sự phát triển nhanh của khung xương ngoài robot tại Trung Quốc, từ thiết bị phục hồi chức năng trong bệnh viện đến sản phẩm hỗ trợ đi lại hằng ngày, đồng thời làm rõ tiềm năng, giới hạn kỹ thuật và vai trò bổ sung của công nghệ này bên cạnh xe lăn.

Để xem và hiểu đầy đủ nội dung của video (bằng tiếng Anh), Quý độc giả nên tham khảo toàn bộ nội dung của bài viết trước khi xem video. Để xem video ở chế độ toàn màn hình (full-screen), vui lòng nhấn vào khung [ ] ở góc phải phía dưới của video hoặc nhấn phím F.

Theo số liệu của công ty IDC, quy mô thị trường năm 2025 vượt 237 triệu USD. Đáng chú ý, hơn 70% số thiết bị xuất xưởng là sản phẩm hỗ trợ đi bộ, trong khi các hệ thống phục hồi chức năng y tế tuy có sản lượng thấp hơn nhưng vẫn tạo ra phần lớn doanh thu. Sự chênh lệch này phản ánh hai hướng phát triển song song của công nghệ khung xương ngoài. Một bên là các hệ thống y tế đắt tiền, cần chứng nhận, phần cứng an toàn, hỗ trợ lâm sàng và điều chỉnh theo từng bệnh nhân. Bên còn lại là những thiết bị nhẹ hơn, đơn giản hơn và hướng đến những khách hàng có nhu cầu trợ lực khi đi bộ, leo cầu thang hoặc vận động ngoài trời. 

Khung xương ngoài hỗ trợ cơ thể như thế nào?
Khung xương ngoài cho chi dưới là một bộ khung đeo được cố định quanh eo và chân, với các khớp cơ khí bố trí gần hông và đầu gối. Một số hệ thống sử dụng động cơ điện để tạo lực hỗ trợ, trong khi những thiết bị đơn giản hơn có thể dùng lò xo hoặc cơ cấu liên kết cơ khí. Khác với xe lăn, vốn nâng đỡ trọng lượng cơ thể và di chuyển người dùng bằng bánh xe, khung xương ngoài hỗ trợ cơ thể người thực hiện chuyển động. Các cảm biến theo dõi vị trí chân, chu kỳ bước đi và sự dịch chuyển của cơ thể, sau đó phần mềm xác định thời điểm cần bổ sung mô-men xoắn tại khớp. Khi người dùng đứng lên, động cơ có thể hỗ trợ quá trình duỗi chân. Khi đi bộ, hệ thống có thể giúp đưa chân về phía trước hoặc bổ sung lực trong giai đoạn mà người dùng không đủ sức tự thực hiện. Tuy nhiên, các thiết bị này không tạo ra cùng một mức khả năng vận động cho mọi người. Tổn thương thần kinh, sức cơ, cảm giác, khả năng giữ thăng bằng, mật độ xương và khả năng kiểm soát thân mình của từng người rất khác nhau. Vì vậy, con người vẫn cần nạng, khung tập đi, chuyên gia trị liệu hoặc người hỗ trợ ngay cả khi sử dụng khung xương ngoài.

(Hình minh họa từ YouTube)

Công ty RoboCT hướng đến sử dụng hằng ngày
Công ty RoboCT có trụ sở tại khu vực Hàng Châu (ở miền đông Trung Quốc) là một trong những doanh nghiệp đang mở rộng công nghệ khung xương ngoài từ lĩnh vực phục hồi chức năng sang sử dụng hằng ngày. Tại hội chợ CES 2026, công ty đã giới thiệu hệ thống GoGo có trợ lực với khối lượng khoảng 2,3 kg mỗi bên, chưa bao gồm pin. Hệ thống có phạm vi hoạt động được công bố lên đến 25 km và hỗ trợ nhiều chế độ như đi bộ, đứng lên, ngồi xuống, hỗ trợ nhịp bước và đưa chân về phía trước. Công ty RoboCT cho biết thiết bị có khả năng điều chỉnh hỗ trợ theo thời gian thực dựa trên người sử dụng và điều kiện vận động, với các ứng dụng được đề cập gồm phục hồi sau đột quỵ, hỗ trợ người bệnh Parkinson, đi cầu thang, di chuyển trên địa hình không bằng phẳng và đi lại trong cộng đồng. Tháng 3 năm 2026, công ty đã đưa hệ thống GoGo vào doanh nghiệp bán lẻ dược phẩm Shanghai Number One Pharmacy, cho thấy khung xương ngoài đang được đưa ra khỏi môi trường chuyên biệt của các trung tâm phục hồi chức năng và tiếp cận gần hơn với thị trường chăm sóc sức khỏe dành cho người tiêu dùng. Công ty cũng xây dựng một cơ sở sản xuất mới tại thành phố Vô Tích (ở miền đông Trung Quốc) nhằm tăng quy mô sản xuất thiết bị dành cho thị trường tiêu dùng.

Thiết bị giá thấp đưa khung xương ngoài đến gần người tiêu dùng hơn
Không phải mọi khung xương ngoài đều sử dụng động cơ điện. Năm 2025, thiết bị Easy Go của công ty RoboCT thu hút sự chú ý sau khi một lô sản phẩm được cho là đã bán trực tuyến hết chỉ trong 15 giây. Easy Go có giá khoảng 350 USD vào thời điểm đó, nặng khoảng 2,5 kg và sử dụng cơ cấu hỗ trợ cơ khí không cần pin. Công ty cho biết thiết bị có thể giảm khoảng 10% sức lực cần thiết khi đi bộ hoặc leo cầu thang. Sản phẩm này không nhằm giúp người bị liệt hoàn toàn có thể đi lại, mà gần với một hệ thống trợ lực cho đôi chân của những người vẫn có khả năng vận động nhưng muốn giảm sức khi di chuyển. Ý nghĩa của những sản phẩm như Easy Go nằm ở khả năng mở rộng thị trường. Nếu khung xương ngoài trở nên nhẹ hơn, đơn giản hơn và rẻ hơn, thiết bị có thể được sản xuất ở quy mô lớn hơn, qua đó phân bổ chi phí phát triển trên nhiều sản phẩm và thúc đẩy cải tiến linh kiện nhanh hơn.

Robot phục hồi chức năng của công ty Fourier Intelligence
Trong lĩnh vực lâm sàng, yêu cầu đối với khung xương ngoài cao hơn đáng kể. Công ty Fourier Intelligence tại thành phố Thượng Hải đã phát triển các hệ thống robot phục hồi chức năng cho bệnh viện. ExoMotus M4 là một hệ thống khung xương ngoài có trợ lực cho chi dưới, tích hợp khung hỗ trợ để phục vụ quá trình tập dáng đi. Thiết bị hỗ trợ bệnh nhân đứng lên, đi trên bề mặt bằng phẳng và di chuyển trên dốc nhẹ, trong khi nhân viên y tế điều chỉnh thông số dáng đi theo tình trạng của từng người. Khung hỗ trợ quan trọng đối với bệnh nhân chưa có khả năng giữ thăng bằng ổn định sau đột quỵ hoặc chấn thương tủy sống, vì giúp giảm nguy cơ té ngã và cho phép chuyên gia trị liệu lặp lại một mẫu bước đi nhiều lần trong môi trường được kiểm soát. Robot có lợi thế ở khả năng duy trì những chuyển động lặp lại mà không bị mệt, trong khi việc hướng dẫn hàng trăm bước có kiểm soát gây tốn nhiều sức đối với chuyên gia trị liệu. Năm 2026, Giới chức tại Thượng Hải cho biết hệ thống phục hồi chức năng kết nối của công ty Fourier Intelligence đã được triển khai tại hơn 300 khoa lâm sàng tại Trung Quốc, bao gồm các cơ sở cộng đồng. Trong mô hình này, robot đảm nhiệm tập luyện thường xuyên, còn chuyên gia vẫn chịu trách nhiệm chẩn đoán, điều chỉnh chương trình và đưa ra các quyết định chuyên môn.

Bằng chứng lâm sàng và điều khiển bằng tín hiệu não
Bằng chứng lâm sàng về tập dáng đi bằng robot ngày càng nhiều hơn. Một phân tích tổng hợp năm 2025 gồm 13 thử nghiệm với tổng cộng 247 người bị chấn thương tủy sống ghi nhận sự cải thiện ở một số chỉ số liên quan đến khả năng đi lại và chức năng chi dưới sau khi tập luyện bằng khung xương ngoài. Một nghiên cứu lớn hơn được công bố năm 2026 so sánh tập dáng đi bằng robot với vật lý trị liệu thông thường trong các thử nghiệm ngẫu nhiên. Kết quả cho thấy lợi ích ở một số nhóm bệnh nhân và một số chỉ số, nhưng hiệu quả phụ thuộc đáng kể vào loại chấn thương và phương pháp tập luyện. Vì vậy, khung xương ngoài không nên được xem là giải pháp tự động khôi phục khả năng đi lại, mà là công cụ giúp tăng số lần tập luyện và duy trì chuyển động đều và ổn định hơn. 

Một hướng nghiên cứu khác tại Trung Quốc là dùng tín hiệu não để điều khiển khung xương ngoài. Đầu năm 2026, một bệnh nhân tại bệnh viện Tongji ở thành phố Thượng Hải, đã bị liệt sáu tháng sau chấn thương tủy sống, tham gia chương trình mà công ty RoboCT mô tả là trường hợp phục hồi chức năng tích hợp não – tủy sống – máy đầu tiên tại Trung Quốc. Khi bệnh nhân tưởng tượng việc di chuyển bàn chân trái, hệ thống ghi nhận các mẫu hoạt động điện tại da đầu, rồi phần mềm phân loại chúng để xác định ý định vận động. Tín hiệu này được kết hợp với hệ thống kích thích tủy sống nhằm hỗ trợ kích hoạt đường dẫn truyền thần kinh, trong khi khung xương ngoài thực hiện và điều chỉnh chuyển động vật lý. Điều này không có nghĩa là hệ thống đọc suy nghĩ chi tiết hoặc cho phép bệnh nhân đi lại tự do chỉ bằng ý nghĩ. Tín hiệu EEG đo qua da đầu có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố gây nhiễu và chỉ cung cấp những mẫu hoạt động điện tương đối rộng mà phần mềm phải phân loại. Điểm đáng chú ý là ý định vận động của người bệnh có thể trở thành một trong những tín hiệu điều khiển thiết bị thay vì người dùng phải phát lệnh bằng nút bấm. Các nhà nghiên cứu quan tâm đến khả năng phục hồi thần kinh khi ý định vận động được lặp lại đồng thời với chuyển động cơ thể thực tế và kích thích thần kinh. Các cơ quan phụ trách người khuyết tật tại Trung Quốc cho biết họ muốn tăng cường thử nghiệm các giao diện não – máy tính không xâm lấn kết hợp với thiết bị phục hồi chức năng thông minh trong giai đoạn 2026-2030.

Khung xương ngoài bước vào lĩnh vực đi bộ đường dài
Ở phân khúc tiêu dùng, công ty ULS Robotics từng tập trung vào các thiết bị đeo dành cho người lao động trong sản xuất ô tô, hậu cần và xây dựng trước khi mở rộng sang thị trường giải trí ngoài trời với Viantrix, một khung xương ngoài có trợ lực cho phần thân dưới được giới thiệu tại hội chợ CES 2026. Khung xương ngoài Viantrix có khối lượng khoảng 2,9 kg và phạm vi hoạt động bằng pin được công bố lên đến 25 km. Thiết bị sử dụng cơ cấu khớp hông thả nổi (floating hip) để tạo phạm vi chuyển động tự nhiên rộng hơn so với khớp bản lề cứng, kể cả khi khách hàng thực hiện động tác ngồi xổm sâu, trong khi phần mềm tự điều chỉnh lực hỗ trợ dựa trên dáng đi. Trong năm 2026, công ty ULS Robotics tổ chức các sự kiện đi bộ đường dài có sử dụng khung xương ngoài tại Trung Quốc và công bố một trung tâm trải nghiệm ở thành phố Thượng Hải. Khung Viantrix không phải thiết bị y tế mà hướng đến những người vốn đã có khả năng đi bộ nhưng muốn được hỗ trợ khi vận động ngoài trời. Tuy nhiên, thiết bị tiêu dùng và hệ thống y tế vẫn phải giải quyết nhiều bài toán kỹ thuật giống nhau, gồm giảm khối lượng, tăng thời lượng pin, bảo đảm sự thoải mái tại các khớp, rút ngắn độ trễ phản hồi, giảm tiếng ồn động cơ và phát triển thuật toán hỗ trợ không cản trở chuyển động tự nhiên của người sử dụng.

Quy mô thị trường tiêu dùng có thể giúp giảm chi phí công nghệ y tế
Sự phát triển của thiết bị tiêu dùng có thể tác động ngược trở lại thị trường y tế. Xe đạp điện đã trở nên thực tế hơn khi pin, bộ điều khiển và động cơ được sản xuất ở quy mô lớn, trong khi thiết bị bay không người lái (drone) giảm giá nhanh nhờ có camera, bộ xử lý, cảm biến và động cơ không chổi than được sản xuất hàng loạt. Khung xương ngoài có thể phát triển theo mô hình tương tự. Động cơ được thiết kế cho thiết bị hỗ trợ đi bộ đường dài có thể được ứng dụng trong hệ thống y tế giá thành thấp hơn, công nghệ pin từ xe điện có thể giúp giảm khối lượng thiết bị đeo, và cảm biến quán tính có chi phí thấp hơn có thể nâng độ chính xác của hệ thống phát hiện dáng đi. Nếu thị trường tiêu dùng tạo được sản lượng đủ lớn, sự cải thiện về linh kiện và chi phí sản xuất có thể hỗ trợ quá trình phát triển các hệ thống phục hồi chức năng. 

Vì sao xe lăn vẫn giữ vai trò quan trọng?
Dù công nghệ đang tiến bộ nhanh, xe lăn vẫn có nhiều lợi thế thực tế. Đi bộ là một hoạt động phức tạp. Cổ chân liên tục điều chỉnh theo bề mặt. Hông giữ thân người ổn định. Bàn chân cung cấp thông tin cảm giác. Thị giác nhận biết chướng ngại vật. Não bộ điều phối toàn bộ quá trình trong khi trọng lượng cơ thể được truyền qua chuỗi khớp đang chuyển động. Khung xương ngoài phải phối hợp với cơ thể của một người mà hệ cơ và thần kinh có thể chỉ còn hoạt động một phần. Nếu thời điểm tạo lực không phù hợp, lực hỗ trợ có thể biến thành lực cản. Khả năng giữ thăng bằng vẫn là hạn chế đáng kể. Nhiều hệ thống cá nhân cần sử dụng cùng nạng, khung tập đi hoặc thiết bị hỗ trợ bên ngoài. Việc đeo thiết bị có thể mất thời gian và cần người khác giúp đỡ. Pin làm tăng khối lượng. Các điểm tiếp xúc có thể gây kích ứng da và người có mật độ xương thấp có thể gặp nguy cơ gãy xương. Trong nhiều tình huống, xe lăn vẫn thường hiệu quả hơn vì người dùng có thể nhanh chóng ngồi vào xe và di chuyển quãng đường dài với mức tiêu hao năng lượng thấp hơn đáng kể so với việc liên tục nâng và giữ ổn định cơ thể trong một bộ khung robot. Nhu cầu của người sử dụng xe lăn cũng rất đa dạng, từ chấn thương tủy sống, bệnh cơ, bại não và mất chi đến viêm khớp nặng, rối loạn thăng bằng, bệnh lý gây mệt mỏi hoặc hạn chế về tim và phổi. Không phải ai cũng có thể chịu trọng lượng cơ thể an toàn. Một số người có khả năng vận động phần thân trên rất tốt và sử dụng xe lăn tùy chỉnh có thể nhanh hơn, tiện dụng hơn các hệ thống khung xương ngoài hiện nay. Vì vậy, sự phát triển của chân robot không đồng nghĩa với việc xe lăn sẽ biến mất.

Tương lai có thể là sử dụng cả xe lăn và khung xương ngoài
Trong tương lai gần, kịch bản thực tế hơn là mỗi người lựa chọn nhiều công cụ vận động tùy theo hoàn cảnh. Một người có thể sử dụng xe lăn cho quãng đường dài nhưng dùng khung xương ngoài để đứng và tập luyện tại nhà. Bệnh nhân phục hồi sau đột quỵ có thể sử dụng robot trong quá trình trị liệu rồi giảm dần mức hỗ trợ khi khả năng vận động cải thiện. Người lớn tuổi có thể dùng hệ thống trợ lực nhẹ ở hông khi leo cầu thang hoặc đi bộ xa, còn người bị chấn thương tủy sống có thể sử dụng khung xương ngoài có trợ lực trong những môi trường mà khả năng đứng thẳng hoặc bước qua chướng ngại vật mang lại lợi ích rõ ràng. Thị trường Mỹ đã có những ví dụ cho cách sử dụng này. Hệ thống khung xương ngoài cá nhân của công ty ReWalk đã được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ cấp phép từ nhiều năm trước, và năm 2023 tiếp tục được cấp phép sử dụng trên cầu thang và vỉa hè. Công ty Ekso Bionics cũng cung cấp các hệ thống khung xương ngoài cho chi dưới dành cho phục hồi chức năng thần kinh và hỗ trợ vận động cá nhân. Trung Quốc không phải nơi khai sinh khái niệm khung xương ngoài, nhưng tốc độ phát triển, phạm vi giá và quy mô sản xuất đang thay đổi nhanh tại thị trường này.

Từ robot chuyên dụng thành thiết bị sử dụng hằng ngày
Đóng góp của Trung Quốc có thể không nằm ở một nguyên mẫu đơn lẻ mà ở việc hình thành hệ sinh thái rộng hơn. Khung xương ngoài đã xuất hiện trong bệnh viện, trung tâm phục hồi chức năng, nhà thuốc, nhà máy, khu nghiên cứu, hoạt động ngoài trời và hội chợ điện tử tiêu dùng. Song song với robot hình người, các công ty Trung Quốc phát triển các robot đeo nhỏ hơn, không cần khuôn mặt hay bàn tay, nhằm giúp con người di chuyển dễ dàng hơn. Tuy nhiên, để khung xương ngoài có thể thay thế xe lăn trong nhiều trường hợp, công nghệ vẫn cần giải quyết nhiều vấn đề. Thiết bị phải dễ đeo mà không cần người hỗ trợ, có thời lượng pin dài hơn nhưng không làm tăng kích thước, giữ thăng bằng tốt hơn trên địa hình khó và giảm chi phí cho bệnh nhân. Các công ty bảo hiểm và hệ thống chăm sóc sức khỏe cần bằng chứng cho thấy lợi ích tương xứng chi phí, trong khi nhà sản xuất phải chứng minh sản phẩm tiêu dùng đáng tin cậy sau hàng nghìn bước thực tế, chứ không chỉ trong trình diễn có kiểm soát. Khung xương ngoài đã vượt qua giai đoạn chứng minh robot có thể giúp con người thực hiện một bước chân. Thử thách tiếp theo là làm thế nào để trở thành thiết bị đáng tin cậy sử dụng hằng ngày, chi phí phù hợp để sở hữu và đủ hữu ích để không còn được xem như robot đặc biệt.

Để xem các tin bài khác về “Khung xương ngoài”, hãy nhấn vào đây.

 

Nguồn: Eastern Engine